Και τα δύο αυτά παραγγέλματα περιέχονται στη σημερινή αποστολική περικοπή. Απευθύνθηκαν από τον Παύλο προς τον κλήρο της εκκλησίας της Εφέσου στη Μίλητο, όπου στάθμευσε κατά την τελευταία πορεία του προς τα Ιεροσόλυμα. Απευθύνονται όμως και προς κάθε πιστό, όπως όλοι οι λόγοι της Γραφής. Και δεν είναι του Παύλου μόνο λόγοι, αλλά και του Κυρίου, ο οποίος επανειλημμένα απηύθυνε την σύσταση αυτή προς τους μαθητές του. Πρόκειται λοιπόν για μία βασική και απαραίτητη αρετή του Χριστιανού: την προσοχή, την άγρυπνη εσωτερική διάθεση, με την οποία ο Χριστιανός παρακολουθεί όλες τις εκδηλώσεις της ζωής του, για να προστατεύσει τον εαυτό του από κάθε κίνδυνο. Και δεν εννοούμε βέβαια σωματικό κίνδυνο, μολονότι και από αυτούς πρέπει να προστατεύουμε τους εαυτούς μας, αλλά κυρίως τους πνευματικούς κινδύνους. Είναι δε η προσοχή αυτή απαραίτητη προϋπόθεση για τη νίκη στον πνευματικό μας αγώνα. Σ’ αυτήν λοιπόν ας αφιερώσουμε σήμερα τον λόγο.
Καταρχήν ας δούμε σε τι κινδυνεύουμε και από τι.
Κινδυνεύει πρώτον η πίστη μας, η χριστιανική ορθόδοξη πίστη μας. Αυτή, για την οποία αγωνίσθηκαν οι Πατέρες της Α’ Οικουμενικής Συνόδου και την οποία από γενιά σε γενιά παραλάβαμε γνήσια και ανόθευτη. Κινδυνεύει από το κύμα της απιστίας, το οποίο στις μέρες μας έχει αυξηθεί πολύ και το οποίο ζητεί να την εξαφανίσει τελείως. Κινδυνεύει και από τους αιρετικούς, τους «βαρείς λύκους», οι οποίοι επιδιώκουν να τη διαστρεβλώσουν και να τη νοθεύσουν, να μας απομακρύνουν από αυτήν και να μας αποσπάσουν «οπίσω αυτών». Κινδυνεύει και από την άγνοιά μας, διότι δεν δείχνουμε το απαιτούμενο ενδιαφέρον για να γνωρίσουμε την πίστη μας.
Αλλά κινδυνεύει και η ψυχή μας, κινδυνεύει η αρετή μας. Και ο κίνδυνος αυτός είναι επίσης αυξημένος στις ημέρες μας. Διερχόμαστε περίοδο ηθικής κρίσεως. Ο διάβολος έχει εξεγείρει όλα τα όργανά του και επιτίθεται με όλα τα μέσα εναντίον των αιωνίων ηθικών αξιών, τις οποίες προσπαθεί να κλονίσει και να καταλύσει. Ιδιαιτέρως χρησιμοποιεί την συναναστροφή, με την οποία οι διεστραμμένες αντιλήψεις μεταδίδονται σαν κολλητική ασθένεια. Χρησιμοποιεί το έντυπο· έχουν πλημμυρίσει τα περίπτερα από έντυπα αισχρά και ψυχοφθόρα. Εκμεταλλεύεται την ανάγκη της ψυχαγωγίας και οδηγεί σε κέντρα και μέσα αμαρτωλής διασκέδασης. Ακόμη και τις κυβερνήσεις των λαών εξωθεί στη λήψη μέτρων και την θέσπιση νόμων που αντιστρατεύονται στην ηθική. Ως παράδειγμα ας αναφέρουμε μόνο τους δύο πρόσφατους νόμους για τη νομιμοποίηση των αμβλώσεων και για το αυτόματο διαζύγιο.
Κινδυνεύει λοιπόν η πίστη και η αρετή μας. Και ο κίνδυνος είναι ακόμη μεγαλύτερος διότι έρχεται συγκεκαλυμμένος. Αρχίζει με την πρόφαση του εκσυγχρονισμού. Άλλαξαν οι καιροί· νέα ήθη και έθιμα· εκσυγχρονισμός της νομοθεσίας· ζητούν και από την Εκκλησία να εκσυγχρονισθεί, διότι δήθεν είναι αυστηρή και απαρχαιωμένη στις αντιλήψεις και τις απαιτήσεις της. Χρειαζόμαστε, λένε, συγχρονισμένο Χριστιανισμό, δηλαδή Χριστιανισμό της αρεσκείας μας, ο οποίος φυσικά παύει να είναι Χριστιανισμός. Οπωσδήποτε με την απατηλή αυτή τακτική ο διάβολος παρασύρει πολλούς σε υποχωρήσεις και συμβιβασμούς, μικρούς στην αρχή, μεγαλύτερους έπειτα, μέχρι την πλήρη και άνευ όρων παράδοση της ψυχής μας σ’ αυτόν.
Μπροστά στους φοβερούς αυτούς κινδύνους επιβάλλεται να αμυνθεί ο Χριστιανός. Και η άμυνα απαιτεί προσοχή. Όπλα και εφόδια έχουμε, και σύμμαχο πανίσχυρο τον Θεό. Εάν όμως δεν προσέχουμε αλλά κοιμόμαστε ανύποπτοι για τον κίνδυνο, αφήνουμε τα όπλα αχρησιμοποίητα και ο εχθρός καταλαμβάνει το οχυρό της ψυχής μας χωρίς κόπο και δυσκολία. Γι’ αυτό η Γραφή επανειλημμένως κρούει τον κώδωνα του κινδύνου. «Νήφε εν πάσι» φωνάζει ο Παύλος (Β’ Τιμ. 4:5)· και ο Πέτρος: «Νήψατε, γρηγορήσατε· ο αντίδικος υμών διάβολος ως λέων ωρυόμενος περιπατεί ζητών τίνα καταπίη» (Α’ Πέτρ. 5:8). Και ο Κύριος: «Προσέχετε εαυτοίς μήποτε βαρηθώσιν υμών αι καρδίαι εν κραιπάλη και μέθη και μερίμναις βιοτικαίς» (Λουκ. 21:34).
Προσοχή λοιπόν σε όλα. Προσοχή στις πράξεις μας και τους λόγους μας· αλλά και στις σκέψεις μας, διότι αυτές πρώτα προσβάλλει ο διάβολος. Γι’ αυτό στην Παλαιά Διαθήκη ο Θεός παραγγέλλει: «Πρόσεχε σεαυτώ, μη γένηται ρήμα κρυπτόν εν τη καρδία σου ανόμημα» (Δευτ. 15:9). Και ο Μέγας Βασίλειος ερμηνεύοντας λέει ότι είναι ευκολότερο να αμαρτήσει κανείς με την σκέψη, διότι δεν απαιτείται ούτε κόπος ούτε χρόνος.
Προσοχή από την αρχή, στις πρώτες προσβολές του πονηρού, για να μη γίνει η παραμικρή υποχώρηση· διότι, αν γίνει, θα επακολουθήσουν και άλλες και ο κίνδυνος θα αυξάνεται συνεχώς, μέχρις ότου θα είναι πλέον αδύνατη η αντιμετώπιση. Πολλοί παρασύρθηκαν και αιχμαλωτίσθηκαν εξαιτίας μικρών αρχικών απροσεξιών, ιδίως νέοι. Ένα τσιγάρο, ένα ποτό, μία όχι καλή συναναστροφή, αθώες δήθεν σχέσεις με το άλλο φύλο. Έπειτα; Μέθη, χαρτοπαίγνιο, ναρκωτικά, ηθικό κατρακύλισμα, πλήρης παράδοση στην αμαρτία.
Είναι γνωστό πώς κατελήφθη η Κωνσταντινούπολη από τους Τούρκους. Η πόλη ήταν οχυρωμένη· οι υπερασπιστές της ηρωικοί. Οι έφοδοι του Μωάμεθ αποκρούονταν· το ηθικό των αμυνομένων αναπτερωνόταν. Μία όμως μικρή πύλη, η Κερκόπορτα, είχε μείνει, άγνωστο πώς, ανοικτή και αφρούρητη. Από αυτήν εισήλθαν οι Τούρκοι.
Ας προσέξουμε να μη χάσουμε κατά παρόμοιο τρόπο τον θησαυρό μας, την ψυχή μας, την οποία ο Κύριος «περιεποιήσατο δια του ιδίου αίματος» (Πραξ. 20:28). Οι κίνδυνοι είναι πολλοί και μεγάλοι· αλλά και η βοήθεια του Κυρίου πολύ μεγαλύτερη. Αν προσέχουμε κι εμείς, η νίκη μας θα είναι βέβαιη. Ο θησαυρός της πίστεως και της ψυχής μας δεν θα πέσει στα χέρια του εχθρού. Λοιπόν, παντοτινό σύνθημά μας ας έχουμε: «Προσέχετε… γρηγορείτε».
Από το βιβλίο: Πρωτοπρεσβ. Κωνσταντίνου Παπαγιάννη (†), ΟΜΙΛΙΕΣ ΣΤΑ ΑΠΟΣΤΟΛΙΚΑ ΑΝΑΓΝΩΣΜΑΤΑ ΤΩΝ ΚΥΡΙΑΚΩΝ. Εκδόσεις «Το Περιβόλι της Παναγίας», Θεσσαλονίκη 2024, σελ. 91.
