Το πρόβλημα στην προσευχή είναι να μην ξεφεύγει η σκέψη σου, να μην απομακρύνεται από τα λόγια της. Όταν μπορείς στην αρχή και σκέπτεσαι μόνο τα λόγια και σου γίνει αυτό κατάσταση, τότε αρχίζεις και νιώθεις μέσα σου γλύκα, χαρά, ευχαρίστηση. Και έπειτα πια σιγά-σιγά εξοικειώνεσαι, συνηθίζεις, μαθαίνεις να βαδίζεις και το λες άνετα. Δεν φεύγει τόσο εύκολα η σκέψη σου. Και όσο προχωρείς, τόσο δυσκολώτερα φεύγει η σκέψη σου. Και έτσι περιορίζεσαι σε αυτές τις προσευχές. Δεν θέλεις να λες τίποτα άλλο. Όλα τα προβλήματά σου τακτοποιούνται λέγοντας δύο λέξεις, «Κύριε Ιησού Χριστέ, ελέησόν με» ή «Ο Θεός, ιλάσθητί μοι τω αμαρτωλώ» ή «Δόξα Σοι, ο Θεός». Ή κάποιοι άλλοι έλεγαν έναν στίχο από τον ψαλμό «Μη ημίν, Κύριε, μη ημίν, αλλ’ η τω ονόματί σου δος δόξαν» (Ψαλμ. 113:9). Να, με μερικές λέξεις μόνο έκαναν μια συνεχή προσευχή.
Και πολλοί Πατέρες, προχωρημένοι πνευματικά στο Άγιον Όρος κυρίως στα σπίτια ή στην έρημο περισσότερο, μόνο στην Λειτουργία πηγαίνουν, για να κοινωνήσουν. Όλες τις άλλες Ακολουθίες τις κάνουν με το κομποσχοίνι. Όταν λέμε με το κομποσχοίνι, εννοούμε ότι λένε συνεχώς την ευχή «Κύριε Ιησού Χριστέ, ελέησόν με. Κύριε Ιησού Χριστέ, ελέησόν με». Και είναι αυτοί και ο Θεός. Έχουν μια πραγματικά συνεχή επικοινωνία με τον Θεό.
Και είδα κάποιον τέτοιον Πατέρα, που ζούσε αυτή την προσευχή. Ήταν στα Καρούλια. Έχει χρόνια πια, «κοιμήθηκε». Επιμέναμε πολύ, χτυπούσαμε την πόρτα, θέλαμε να τον δούμε. Αυτός, φαίνεται, έκανε προσευχή μέσα. Δεν μας είπε τίποτε, αλλά φάνηκε ότι προσευχόταν. Βγήκε έξω. Είχε δάκρυα στα μάτια του και έλαμπε το πρόσωπό του! Πολλή γαλήνη! Ήταν πολύ φωτεινός! Ναι, όταν τον είδαμε, δεν χορταίναμε να τον βλέπουμε. Δεν θέλαμε τίποτε άλλο. Να τον βλέπουμε μόνο θέλαμε. Και δεν μας είπε πολλά λόγια. Αλλά φύγαμε πετώντας από εκεί. Ήμασταν και παιδιά τότε. Μέσα στα βράχια στα Καρούλια πετούσαμε κυριολεκτικά (όσοι πήγαν στα Καρούλια ξέρουν), γιατί σταθήκαμε λίγο κοντά σε έναν άνθρωπο, που έζησε την προσευχή. Και αυτός δεν έκανε άλλη προσευχή, μόνο με το κομποσχοίνι «Κύριε Ιησού Χριστέ, ελέησόν με». Ούτε βιβλία διάβαζε ούτε τίποτε. Αυτή την ευχή έκανε.
Αυτές οι λίγες λέξεις μάς βοηθούν να συγκεντρώσουμε τον νου μας και να σκεφτόμαστε μόνο τον Θεό, γιατί μεγάλη αδυναμία στην προσευχή είναι ο διασκορπισμός, να λες δηλαδή λόγια και να σκέφτεσαι άλλα. Να, θα έχετε προσέξει, όσοι διαβάζετε το Απόδειπνο, ότι πολλές φορές λέμε το «Πιστεύω» και μερικά χωρία από το «Πιστεύω» νομίζουμε ότι δεν τα είπαμε. Ή μέσα στην Εκκλησία τις Κυριακές, τις γιορτές, σκέφτεσαι και λες· «αυτό το είπαν;». Το άκουσες. Αλλά ήσουν αλλού. Το είπαν; Νομίζουμε ότι δεν το είπαν. Ναι, γιατί σωματικά μόνο βρισκόμασταν· η σκέψη μας είχε «πάει περίπατο». Άρα δεν μπορούμε έτσι να νιώσουμε την προσευχή, να ζήσουμε την προσευχή. Αλλά είπε κάτι ο όσιος Παΐσιος σε μια ψυχούλα που έκανε την ερώτηση: «Καλά, Πάτερ μου, εγώ έβγαλα το Δημοτικό. Δεν καταλαβαίνω». «Δεν καταλαβαίνεις; Ακούς την λέξη Παναγία μέσα στο τροπάριο», του είπε, «να σκέφτεσαι την Παναγία Θεοτόκο. Ακούς την λέξη Χριστός, να σκέφτεσαι τον Χριστό συνεχώς. Ακούς την λέξη Άγιος, να σκέφτεσαι τον Άγιο, τους Αγίους».
Και πραγματικά όταν έτσι κάνεις, το έχω προσέξει… Όταν ένα τροπάριο αναφέρεται στην Παναγία και όταν ακούγοντας κανείς την λέξη Παναγία, σκέφτεται την Παναγία, απλούστατα το μυαλό του είναι στην Παναγία, επικοινωνεί με την Παναγία. Ή είναι στον Χριστό, είναι στον Άγιο. Κάνει ό,τι κάνει και ο άλλος που καταλαβαίνει τα λόγια. Και μπορεί έτσι και προσεύχεται. Δεν σκέφτεται άλλα αντί άλλων, δεν ρεμβάζει, δεν διασκορπίζεται. Εάν όμως κάποιον τον αναπαύει η ατομική προσευχή, να την κάνει. Αλλά να προσπαθούμε να ζούμε και τις προσευχές της Εκκλησίας. Γιατί, όταν πραγματικά τις ζούμε, τότε δεν θα χρειάζεται να έχουμε ατομική προσευχή. Γιατί αυτή η προσευχή της Εκκλησίας θα είναι δικιά μας προσευχή.
Από το βιβλίο: ΟΜΙΛΙΕΣ ΓΕΡΟΝΤΟΣ ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ Α’, Ιερόν Ησυχαστήριον “Άγιος Ιωάννης ο Πρόδρομος”, Μεταμόρφωσις Χαλκιδικής 2020, σελ. 96.
Ο διασκορπισμός στην προσευχή
