Ο άγιος Αθανάσιος, ο επονομαζόμενος πρεσβύτερος, ήταν υιός ιερέως του Νόβγκοροντ, από τον οποίον έλαβε ευσεβή ανατροφή. Ακούγοντας τα ευαγγελικά λόγια, «ει τις θέλει οπίσω μου ελθείν, απαρνησάσθω εαυτόν και αράτω τον σταυρόν αυτού και ακολουθήτω μοι» (Ματθ. 16:24), εγκατέλειψε τον κόσμο και εισήλθε στην μονή του αγίου Σεργίου του Ραντονέζ, του οποίου έγινε ο ηγαπημένος μαθητής. Θαυμαστός στα έργα της αρετής και εραστής της μελέτης των αγίων Γραφών, μετά από παράκληση του πρίγκιπος του Σερπούχωφ και με την ευλογία του αγίου Σεργίου ίδρυσε το 1374 το μοναστήρι του Βύσοτσκ, του οποίου έγινε και ο πρώτος ηγούμενος.

Κατά τα δεκατέσσερα χρόνια που έμεινε στην θέση αυτή η αγαπημένη του ενασχόληση, εκτός από την προσευχή, ήταν η αντιγραφή βιβλίων. Έπειτα, χάριν εντονότερης ησυχαστικής ζωής, εγκατέλειψε το αξίωμα και μετέβη στο Κίεβο. Το 1388 συνόδευσε τον μητροπολίτη άγιο Κυπριανό (βλ. 16 Σεπτ.) στην Κωνσταντινούπολη, όπου και παρέμεινε, για να εγκαταβιώση στην περίφημη μονή του Στουδίου. Εκεί ασχολήθηκε με την μετάφραση από τα ελληνικά στα σλαβονικά εκκλησιαστικών βιβλίων, όπως το Ιεροσολυμιτικό Τυπικό και ανθολογίες πατερικών συγγραμμάτων, τα οποία αντέγραφε πάλι ο ίδιος και τα έστελνε στο μοναστήρι του.

Εκοιμήθη εν ειρήνη και ετάφη στην μονή του Στουδίου στις αρχές του ιε’ αιώνος.

Ο μαθητής του Αθανάσιος ο νέος ακολούθησε με ευλάβεια και μεγάλη ταπείνωση το παράδειγμα του πνευματικού του πατρός και διακρίθηκε για την αφοσίωσή του στο εκκλησιαστικό τυπικό. Με την ευκαιρία των εγκαινίων της εκκλησίας της μονής του Βύσοτσκ και της ενθρονίσεως του Αθανασίου του πρεσβυτέρου, ο Αθανάσιος ο νέος χειροτονήθηκε διάκονος. Όταν ο γέροντάς του ανεχώρησε για την Κωνσταντινούπολη, του ενεχείρισε την ηγουμενία της μονής.

Στο αξίωμα αυτό κατέστη ζωντανή στηλογραφία της μοναστικής ασκήσεως. Έλεγαν πως ήταν «τέλειος στην νηστεία, μέγας στην εγκράτεια, ένθερμος ζηλωτής της προσευχής, καρτερικός στην στέρηση και στις θλίψεις». Ιδιαίτερα δίδασκε τους μοναχούς του να επαγρυπνούν στις κινήσεις της καρδιάς, για να διώχνουν κάθε λογισμό μη ευάρεστο στον Θεό.

Μετά από οκτάχρονη ηγουμενία, εκοιμήθη εν ειρήνη στις 12 Σεπτεμβρίου 1395.

Από το βιβλίο: Νέος Συναξαριστής της Ορθοδόξου Εκκλησίας, υπό Ιερομονάχου Μακαρίου Σιμωνοπετρίτου. Τόμος πρώτος, Σεπτέμβριος. Εκδόσεις Ορμύλια, 2001, σελ. 128.

Όσιος Αθανάσιος, ηγούμενος της μονής Βύσοτσκ, και ο μαθητής του Αθανάσιος ο νέος