«Εις εστί σοφός φοβερός σφόδρα καθήμενος επί του θρόνου αυτού», μας λέει ο συγγραφεύς του βιβλίου «Σοφία Σειράχ» (1:9). Ένας και μόνο είναι αληθινά σοφός· αυτός που είναι εξ ίσου δυνατός και φοβερός: ο Θεός, που κάθεται στον θρόνο του. Αυτός έχει όλη τη γνώση και τη σοφία. Γι’ αυτό ονομάζεται παντογνώστης και πάνσοφος. Όλη η ανθρώπινη σοφία, συγκρινόμενη με τη σοφία του Θεού, δεν είναι παρά γνώση και σοφία ενός νηπίου.

Άπειρη και ανεξιχνίαστη είναι η σοφία του Θεού. Κανένας άνθρωπος, όσο σοφός και αν είναι, δεν μπόρεσε ούτε θα μπορέσει ποτέ να την εξιχνιάσει. Για να μας βοηθήσει να το συνειδητοποιήσουμε αυτό, ο συγγραφεύς μάς θέτει διάφορα ερωτήματα, φέρνοντας κάποια παραδείγματα από τον υλικό κόσμο.

«Άμμον θαλασσών και σταγόνας υετού και ημέρας αιώνος τις εξαριθμήσει;» (1:2). Ποιος μπορεί να μετρήσει τους κόκκους της άμμου που βρίσκεται στις απέραντες θάλασσες; Ποιος μπορεί να μετρήσει τις σταγόνες της βροχής ή τις ημέρες των ατέλειωτων αιώνων; «Ύψος ουρανού και πλάτος γης και άβυσσον και σοφίαν τις εξιχνιάσει;» (1:3). Ποιος θα μπορέσει ποτέ να εξερευνήσει το ύψος του ουρανού, το πλάτος της γης και το βάθος της θαλάσσης; Αν λοιπόν τα μυστήρια του υλικού κόσμου δεν είναι ικανός ο άνθρωπος να εξιχνιάσει, πώς είναι δυνατόν να εξερευνήσει και να συλλάβει τη σοφία του Θεού; «Ρίζα σοφίας τίνι απεκαλύφθη; και τα πανουργεύματα αυτής τις έγνω;» (1:6). Η ρίζα και η πηγή της σοφίας, που είναι ο Θεός, σε ποιον άνθρωπο φανερώθηκε; Και ποιος εγνώρισε τα σοφά της σχέδια και τις επινοήσεις της; «Επιστήμη σοφίας τίνι εφανερώθη; και την πολυπειρίαν αυτής τις συνήκε;» (1:7). Η απέραντη και βαθιά γνώση της σοφίας σε ποιον φανερώθηκε; Και ποιος εγνώρισε τον πλούτο της πολυγνωσίας της; Είναι αδύνατο να αποκτήσει κανείς ολόκληρη την ανθρώπινη σοφία· και γι’ αυτό έχουν δημιουργηθεί τόσες επιστήμες και κλάδοι επιστημών και ειδικότητες και υποειδικότητες· και ο κάθε άνθρωπος, παρ’ όλες τις προσπάθειες και τους κόπους του, αποκτά μόλις ένα μικρό μέρος από το σύνολο των ανθρωπίνων γνώσεων. Και πώς λοιπόν θα κατορθώσει να γνωρίσει και να εξιχνιάσει την άπειρη σοφία του Θεού;

Ας μη θέλουμε λοιπόν να εισδύσουμε στον απέραντο βυθό της σοφίας του Θεού. Ας αρκούμαστε σε όσα ο Θεός μας απεκάλυψε και σε όσα με τη βοήθειά του μπορούμε να ανακαλύψουμε και να μάθουμε. Ας έχουμε όμως εμπιστοσύνη απόλυτη στη σοφία του Θεού. Για τον Θεό δεν υπάρχουν προβλήματα άλυτα. Η σοφία του βρίσκει για το καθένα την κατάλληλη λύση. Και κάθε ενέργεια του Θεού βασίζεται στη σοφία του. Γι’ αυτό ας μην απορούμε και ας μην αγανακτούμε, όταν κάποιες ενέργειές του που αναφέρονται σ’ εμάς μας φαίνονται σκληρές και ανεξήγητες, όπως π.χ. μια αρρώστια, ένας θάνατος, μια θεομηνία, ένας πόλεμος. Ο Θεός, που τα επιτρέπει, έχει τον σκοπό του και τα εντάσσει μέσα στο γενικό σχέδιό του, που είναι η σωτηρία του κόσμου. Ας τα δεχόμαστε με εμπιστοσύνη στην πανσοφία του και ας τον δοξάζουμε για όλα. «Δόξα τω Θεώ πάντων ένεκεν», συνήθιζε να λέει ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος.

Σοφία  ονομάζεται και ο μονογενής Υιός του Θεού. Και ο συγγραφεύς (του βιβλίου «Σοφία Σειράχ»), όταν ομιλεί για τη σοφία του Θεού, εννοεί όχι μόνο την ιδιότητα της πανσοφίας του Θεού, αλλά και τον Υιό του Θεού. Αυτόν πρέπει να εννοήσουμε, όταν τον ακούμε να λέει: «Προτέρα πάντων έκτισται σοφία» (1:4). Πριν απ’ όλα δηλαδή τα δημιουργήματα του Θεού γεννήθηκε η Σοφία. Και ο Σολομών στις Παροιμίες παρουσιάζει τη Σοφία του Θεού να λέει: «Κύριος έκτισέ με αρχήν οδών αυτού εις πάντα τα έργα αυτού· προ του αιώνος εθεμελίωσέ με, προ δε πάντων των βουνών γεννά με» (Παροιμ. 8:22). Δηλαδή ο Κύριος με έκτισε ως πρώτο απ’ όλα τα έργα του, με εθεμελίωσε πριν αρχίσει ο χρόνος, και με εγέννησε πριν δημιουργηθούν όλα τα βουνά.

Είναι φανερό ότι και στα δύο αυτά χωρία εννοείται ο Υιός του Θεού, ο οποίος, όπως λέμε στο Σύμβολο της πίστεως, γεννήθηκε από τον Πατέρα «προ πάντων των αιώνων». Σε αυτόν επίσης αναφέρεται και το «μετ’ αυτού εστιν εις τον αιώνα» (1:1), που μας θυμίζει την αρχή του κατά Ιωάννην Ευαγγελίου: «Εν αρχή ην ο Λόγος, και ο Λόγος ην προς τον Θεόν, και Θεός ην ο Λόγος. Ούτος ην εν αρχή προς τον Θεόν» (Ιω. 1:1-2). Ο Υιός του Θεού ήταν και είναι πάντοτε ενωμένος αχώριστα με τον Θεό Πατέρα και φυσικά και με το Άγιο Πνεύμα. Και όταν για τη δική μας σωτηρία προσέλαβε φύση ανθρώπινη, δεν έπαυσε να είναι ενωμένος με τον Πατέρα. Γι’ αυτό ψάλλουμε στην εορτή του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου: «Ο συναΐδιος Λόγος του προανάρχου Πατρός, μη χωρισθείς των άνω, νυν επέστη τοις κάτω» (γ’ στιχηρό των αίνων του Ευαγγελισμού). Το πώς έγινε αυτό είναι βέβαια από τα μυστήρια της πανσοφίας του Θεού, τα οποία, όπως είπαμε, αδυνατούμε να εξιχνιάσουμε. Το βέβαιο είναι ότι έγινε «δι’ ημάς τους ανθρώπους και δια την ημετέραν σωτηρίαν». Και αυτό είναι η μεγαλύτερη δωρεά και ευεργεσία του Θεού, για την οποία οφείλουμε να τον ευγνωμονούμε βαθιά και να τον ευχαριστούμε ακατάπαυστα.

Από το βιβλίο: Πρωτοπρεσβυτέρου Κωνσταντίνου Παπαγιάννη, ΟΜΙΛΙΕΣ ΣΤΗ ΣΟΦΙΑ ΣΕΙΡΑΧ. Εκδόσεις «Το Περιβόλι της Παναγίας», Θεσσαλονίκη 2019, σελ. 19.

Η σοφία του Θεού και ο Υιός του Θεού