«Γύναι, ίδε ο υιός σου. …Ιδού η μήτηρ σου»
(Ιω. 19:26-27)
Αποτολμώ, αγαπητοί μου, τις άγιες αυτές ημέρες, παρά το γήρας μου, να πω λίγα λόγια επάνω στις λίγες φράσεις, που ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός επρόφερε από το ύψος του σταυρού του τις φοβερές εκείνες ώρες της Μεγάλης Παρασκευής, κρεμάμενος επί ξύλου και ενώ το τίμιο αίμα του έρρεε «υπέρ της του κόσμου ζωής και σωτηρίας» (θ. Λειτ. Μ. Βασ. καθαγ.).
Οι λόγοι αυτοί του σταυρού είναι επτά. Και απορεί κανείς πώς ο Χριστός, μέσα σε απερίγραπτους πόνους σώματος και ψυχής, βρήκε δύναμη, αταραξία, νηφαλιότητα, διαύγεια, να πει τέτοια λόγια. Αυτό ανήκει στην θεία φύση του. Πέλαγος ιερών νοημάτων ανοίγουν οι λόγοι αυτοί· θαύμα το περιεχόμενό τους.
Ερμηνεύσαμε ήδη τον πρώτο και τώρα ερχόμεθα να πούμε λίγα λόγια επί του δευτέρου λόγου του Εσταυρωμένου. Ποιος είναι αυτός; «Γύναι, ίδε ο υιός σου», είπε στην Παναγία, και στον Ιωάννη «Ιδού η μήτηρ σου» (Ιω. 19:26-27).
Επάνω στο Γολγοθά, αγαπητοί μου, εκείνες τις ώρες δεν ήταν μόνο άντρες (Ρωμαίοι, Εβραίοι αρχιερείς, γραμματείς, φαρισαίοι…)· ήταν και μερικές γυναίκες, όμιλος γυναικών με επί κεφαλής τη Μητέρα του Χριστού, την αειπάρθενο Μαρία. Μία παρένθεση εδώ.
Όταν ήμουν στην Αθήνα ιεροκήρυκας, μίλησα κάποτε καυστικά για τις γυναίκες. Τότε μια ταπεινή Χριστιανή, καθαρίστρια σε υπουργείο, με πλησίασε. – Πάτερ, μ’ ερωτά, γυναίκα πρόδωσε το Χριστό; – Όχι, λέω χωρίς να ξέρω πού το πάει. – Γυναίκα τον κατηγόρησε; – Όχι. – Γυναίκα τον δίκασε; – Όχι. – Γυναίκα τον σταύρωσε; – Όχι. – Γυναίκα τον λόγχισε; – Όχι.
Αυτό, ομολογώ, μ’ έκανε να αναλογισθώ, ότι η γυναίκα, προς τιμήν της, στα πάθη του Χριστού στάθηκε δίπλα του· και στη δίκη η σύζυγος του Πιλάτου έστειλε το μήνυμα «Μηδέν σοι και τω δικαίω εκείνω· πολλά γαρ έπαθον σήμερον κατ’ όναρ δι’ αυτόν» (Ματθ. 27:19), και στην οδό προς το Γολγοθά «θυγατέρες Ιερουσαλήμ» έκλαιγαν γι’ αυτόν (Λουκ. 23:28), και τώρα κάτω απ’ το σταυρό βρίσκεται η πονεμένη Μάνα μαζί με τον μαθητή «ον ηγάπα ο Ιησούς» (Ιω. 19:26).
Η υπεραγία Θεοτόκος έδωσε τα πάντα για τον Μονογενή της. Υπέταξε τον εαυτό της στις βουλές του Κυρίου και τον κυοφόρησε. Τον γέννησε σε πρωτάκουστες συνθήκες, μέσα σ’ ένα βρώμικο στάβλο με συντροφιά ένα γαϊδουράκι κ’ ένα βόδι. Πόνεσε κατά την Υπαπαντή ακούγοντας από το γέροντα Συμεών, ότι την καρδιά της «διελεύσεται ρομφαία» (Λουκ. 2:35). Όταν από τον ουρανό ήρθε μήνυμα ότι ο Ηρώδης έχει κακό σκοπό, πήρε νύχτα το Βρέφος στην αγκάλη και με συνοδό τον μνήστορα Ιωσήφ έφυγαν στην Αίγυπτο, όπου έμειναν ένα διάστημα ως πρόσφυγες – όσοι είστε παιδιά προσφύγων ρωτήστε τους γονείς να σας πουν τι θα πει προσφυγιά.
Μετά, όταν έμαθαν ότι ο Ηρώδης πέθανε, γύρισαν κ’ εγκαταστάθηκαν στη Ναζαρέτ. Τι αγωνία πέρασε έπειτα, όταν έχασαν τον Ιησού δωδεκαετή στα Ιεροσόλυμα! Κι όταν στα τριάντα του χρόνια βγήκε στο δημόσιο βίο, με πεζοπορίες σε πόλεις και χωριά, με διδασκαλία και θαύματα, η Παναγία συμμερίστηκε μαζί του όχι μόνο την αγάπη του λαού αλλά και το μίσος των εχθρών· μίσος, που κατέληξε στο δράμα των ημερών αυτών· σύλληψη, δίκη, εξευτελισμός, καταδίκη, πάθη οδυνηρά, και τώρα εδώ μπροστά ο σταυρός! Όσο δεν πόνεσε στη γέννησή του, τόσο πονάει τώρα. Εκπληρώθηκε η προφητεία Συμεών. Αυτό δείχνει, ότι η παρθένος Μαρία είναι πραγματική μητέρα του Χριστού και τον συμπονεί, κ’ εκείνος πραγματικός άνθρωπος με στοργή για τη μητέρα που τον γέννησε.
Ο Χριστός επάνω στο ξύλο, και κάτω η Μητέρα με τον Ιωάννη δίπλα της. Τι οδύνη, τι πόνος, αλλά και τι αυτοκυριαρχία και έγνοια! Ο Υιός δεν λησμονεί να φροντίσει γι’ αυτήν που τον γαλούχησε, κι ο Διδάσκαλος δεν λησμονεί να διδάξει το μαθητή του. Καθώς τα χέρια του μένουν ακίνητα, με το βλέμμα και ένα λεπτό νεύμα της κεφαλής δείχνει στην Παναγία τον Ιωάννη και της λέει «Ίδε ο υιός σου», να τον έχεις παιδί σου, και στο μαθητή πάλι λέει «Ιδού η μήτηρ σου», να την έχεις μητέρα σου (Ιω. 19:26-27).
Κι από τότε ο Ιωάννης παρέλαβε την Παναγία στο σπίτι του· την είχε σαν μητέρα του, κ’ εκείνη πάλι τον είχε σαν παιδί της. Αλλά, κοντά στον Ιωάννη, και κάθε Χριστιανός νιώθει τη Μητέρα του Χριστού σαν δική του μητέρα, κ’ εκείνη πάλι έχει παιδί της κάθε Χριστιανό. Τέλος, ύστερα από μερικά χρόνια ήρθε και η ημέρα της κοιμήσεώς της· και τότε«απόστολοι εκ περάτων» (εξαποστ.) μαζί με αγγέλους εκήδευσαν το σώμα της στη Γεθσημανή.
Με τον λόγο του προς τον Ιωάννη «Ιδού η μήτηρ σου» ο Εσταυρωμένος έκανε τον Ιωάννη αδελφό του. Δεν ήταν η πρώτη φορά· και άλλοτε ονόμασε «αδελφούς» του τους πιστούς μαθητές του (βλ. Ματθ. 12:46-50. Μαρκ. 3:31-35. Λουκ. 8:19-21).
Η δε μέριμνα για τη Μητέρα του διδάσκει κ’ εμάς, αγαπητοί μου, ότι οφείλουμε να δείξουμε ενδιαφέρον για τους γονείς μας, τη μάνα που μας γέννησε και τον πατέρα που μας προστάτευσε. Κι αυτό είναι σπουδαίο ιδιαιτέρως σήμερα, που εκπληρώνεται η προφητεία του αποστόλου Παύλου, ότι στους εσχάτους χρόνους «οι άνθρωποι έσονται άστοργοι», θα είναι άστοργοι (Ρωμ. 1:31. Β’ Τιμ. 3:3).
Τι θα πει άστοργοι· θα ξεριζώσουν από μέσα τους τη στοργή, το έμφυτο αίσθημα αγάπης και συμπόνιας που έχουν οι γονείς για τα παιδιά και τα παιδιά για τους γονείς. Απόδειξη της αστοργίας των γονέων σήμερα είναι, ότι σκοτώνουν τα βρέφη τους. Το έμβρυο στην κοιλιά της μάνας είναι η πιο αθώα ύπαρξη. Όποιος σκοτώνει παιδί, είπε ο Ντοστογιέφσκυ, είναι σαν να σκοτώνει το Χριστό. Φοβερό να σκέπτεται κανείς, ότι στην Ελλάδα γίνονται 400.000 εκτρώσεις το έτος!
Αλλά άστοργοι είναι και τα παιδιά. Όταν ήμουν στην Αθήνα ιεροκήρυκας, ήρθε μια μέρα ένας νέος, καλός Χριστιανός, κλαίγοντας. Αποφάσισα, λέει, να παντρευτώ, να δημιουργήσω οικογένεια. Βρήκα μια κοπέλα, που μου φαινόταν σαν άγγελος. Προτού να κλείσουμε συμφωνία, μου κάνει την ερώτηση· – Στο σπίτι έχετε παλιά έπιπλα; Δεν καταλάβαινα τι εννοεί. – Τι θα πει, της λέω, «παλιά έπιπλα»; Κ’ εκείνη χωρίς ντροπή απαντά· – «Παλιά έπιπλα» είναι οι γέροι. – Ε, πώς, λέω· έχω τη μάνα και τον πατέρα μου. – Α, έτσι δεν συμφωνούμε, λέει. – Ε, τότε καλύτερα που μου το ‘ πες… Και το συνοικέσιο χάλασε. Αξιέπαινος ο νέος αυτός. Πολλοί όμως στη θέση του θυσιάζουν την αγάπη της μάνας μπροστά στο σαρκικό έρωτα. Τέτοιοι είναι σήμερα οι άνθρωποι.
Γίναμε κατώτεροι από τα ζώα. Ο πελαργός, που χτίζει τη φωλιά του στα καμπαναριά, απολαμβάνει φιλοστοργία από τα παιδιά του· όταν γεράσει και μαδήσουν τα φτερά του, εκείνα τον θερμαίνουν με τα φτερά τους και τον ταΐζουν. Αυτή η στοργή στην αρχαία ελληνική γλώσσα λέγεται «αντιπελάργησις». Μια τέτοια παράσταση πελαργού έχω ζωγραφίσει στο δάπεδο ενός νέου γηροκομείου που προσπαθούμε να εγκαινιάσουμε· είναι σπάνια τα ιεραποστολικά πρόσωπα που υπηρετούν στα ιδρύματα αυτά. Τι ζητούν εκεί οι γέροντες και οι γερόντισσες; Λίγη στοργή! Μια μέρα είδα μια γριά στο γηροκομείο που, ενώ ήταν λυπημένη, ξαφνικά χαμογέλασε. Γιατί; Ύστερα από χρόνια είχε λάβει γράμμα από τα παιδιά της στην Αμερική.
Όσοι από σας, αγαπητοί μου, έχετε τους γονείς σας, μάνα πατέρα, μη φανείτε αγνώμονες και άστοργοι, γιατί αυτό είναι από τα μεγαλύτερα αμαρτήματα. Η πέμπτη εντολή του Δεκαλόγου λέει· «Τίμα τον πατέρα σου και την μητέρα σου, ίνα ευ σοι γένηται, και ίνα μακροχρόνιος γένη επί της γης» (Εξ. 20:12. Δευτ. 5:16)· αν θέλεις να ευτυχήσεις και να ζήσεις χρόνια πολλά, να τιμάς τους γονείς σου. Όποιος δεν τιμά τους γονείς του, είναι ανάξιος να λέγεται άνθρωπος, είναι κατώτερος κι από τα ζώα. Και είναι γεγονός, ότι «ευχαί γονέων στηρίζουσι θεμέλια οίκων» (ακολ. γάμου, ευχ. 2α)· «ευλογία γαρ πατρός στηρίζει οίκους τέκνων, κατάρα δε μητρός εκριζοί θεμέλια» (Σ. Σειρ. 3:9). Ας διδαχθούμε από τον εσταυρωμένο Κύριό μας, ο οποίος τις τελευταίες στιγμές της επιγείου ζωής του δεν λησμόνησε την αγία του Μητέρα.
Ω μάνα, γλυκυτάτη μάνα! Πολλά λησμονεί ο άνθρωπος. Όταν όμως πλησιάσει το τέλος, ακούς και λέει «μάνα» και με τη λέξι αυτή αφήνει την επίγειο ζωή. Λοιπόν ευγνώμονες προς τους γονείς, μητέρα και πατέρα, μιμούμενοι Ιησούν Χριστόν τον Ναζωραίον, τον εσταυρωμένον και Θεόν· ον, παίδες Ελλήνων, υμνείτε και υπερυψούτε εις τους αιώνας.
Ομιλία στον Ι. Ναό Αγίου Παντελεήμονος Φλωρίνης την 13-4-1993.
Από το φυλλάδιο ΚΥΡΙΑΚΗ, φύλλο 2178, Φλώρινα 2019.
