Ο Ιωσήφ ο Πάγκαλος μνημονεύεται τη Μεγάλη Δευτέρα, αφενός μεν για την καθαρότητά του και αφετέρου γιατί είναι τύπος και εικόνα του Κυρίου. Όπως ο Ιωσήφ έφυγε κυνηγημένος τότε από τους αδελφούς του, ότι δήθεν ήταν φονιάς, αργότερα όμως έγινε ο σιτοδότης και σωτήρας τους, προσφέροντας ψωμί την περίοδο εκείνη της πείνας, έτσι ακριβώς και ο Χριστός καταδιώχθηκε και οδηγήθηκε στον θάνατο από το γένος Του, όμως στο τέλος έγινε ο Σωτήρας του Ισραήλ και ολοκλήρου του ανθρωπίνου γένους, τρέφοντας όλους εμάς με το ουράνιο Άρτο του παναχράντου Σώματός Του.
Ο Ιωσήφ από το σπέρμα του Ισραήλ είναι ένα παράδειγμα καθαρότητας και ευσεβείας ενώπιον του κυρίου του. Προτίμησε την φυλακή, παρά να συγκατανεύσει στα πορνικά δελεάσματα της Αιγυπτίας.
Ο Ιωσήφ ονομάζεται “Πάγκαλος” όχι τόσο για τη σωματική του ωραιότητα, αλλά για τον θησαυρό της σωφροσύνης του. Η καθαρότητα είναι ολόκληρη φιλοσοφία, όπως την ονομάζουν οι Πατέρες. Είναι μία ονομασία περιεκτική όλων των αρετών. Είναι το σημείο της σταθερής ευσέβειας ενώπιον του Θεού. Γι’ αυτό λοιπόν, η αμαρτία είναι έκφραση ακαθαρσίας, πορνείας, διότι, όταν αμαρτάνει ο άνθρωπος, εγκαταλείπει τον αληθινό Νυμφίο, ο Οποίος τον δημιούργησε, και τρέχει στον ακάθαρτο δαίμονα.
Το Δοξαστικό των Αποστίχων του Όρθρου θεολογεί θαυμάσια για την πνευματική σημασία της αγνείας: «Δευτέραν Εύαν την Αιγυπτίαν, ευρών ο δράκων, δια ρημάτων, έσπευδε κολακείαις, υποσκελίσαι τον Ιωσήφ· αλλ’ αυτός καταλιπών τον χιτώνα, έφυγε την αμαρτίαν, και γυμνός ουκ ησχύνετο, ως ο Πρωτόπλαστος, προ της παρακοής…».
Ο Αδάμ και η Εύα δημιουργήθηκαν από τον Θεό γυμνοί και δεν αισθάνονταν ντροπή (Γεν. 2:25), και επειδή ήσαν έτσι, ήσαν όπως ολόκληρο το σύμπαν πολύ ωραίοι. Σε τι απέβλεπε η γυμνότητα του Αδάμ; Ο άνθρωπος στον παράδεισο, λέγει ο άγιος Μάξιμος, έκανε μία ζωή απλή, ανέμελη, δεν είχε ανάγκη να σκεπάσει την γύμνια του, και λόγω της απαθείας την οποία είχε, δεν αισθανόταν ντροπή. Προ της πτώσεως δεν φερόταν εδώ και εκεί με εμπαθή νοήματα και σωματικές αντιδράσεις , αλλά ήταν πάντοτε ελεύθερος, χωρίς ψυχικές μεταπτώσεις και είχε μία σωματική κατάσταση αθώα και απλή.
Μετά την πτώση όμως, τα ανθρώπινα πάθη τού άνοιξαν τα μάτια.
Γνώρισαν ότι ήσαν γυμνοί, ντράπηκαν και έφτιαξαν πρόχειρα σκεπάσματα από φύλλα δένδρων και έκρυψαν την γύμνια τους (Γεν. 3:7-10). Ενώ μετά την καταδίκη τους, ο Θεός τους έδωσε δερμάτινους χιτώνες και τους έβγαλε έξω από τον παράδεισο.
Από τότε η σωματική γύμνωση είναι πάντοτε ντροπή για τον άνθρωπο και υπενθυμίζει την πρώτη πτώση των Πρωτοπλάστων στην αμαρτία. Όταν όμως ο άνθρωπος νικήσει την αμαρτία και φθάσει στην απάθεια, η γυμνότητα δεν προκαλεί πλέον ντροπή. Ο Ιωσήφ, ενώ ήταν γυμνός, δεν ντρεπόταν, όπως ο Αδάμ προ της πτώσεως. Πολλοί ερημίτες και άνθρωποι του Θεού, όπως η οσία Μαρία η Αιγυπτία και άλλοι, έζησαν γυμνοί και δεν ντρέπονταν, διότι η γυμνότητα τους ήταν σημείο απαθείας και αιτία δόξας.
Συνεπώς, ο άνθρωπος στον παράδεισο δεν ήταν τελείως γυμνός. Ήτο ντυμένος με το ένδυμα της Χάριτος της απαθείας, ενώ η εξωτερική γυμνότητα γι’ αυτόν δεν είχε καμία σημασία. Έτσι ακριβώς και ο πνευματικός άνθρωπος, κι όταν ακόμη είναι με το σώμα γυμνός, είναι όμως ντυμένος με το ένδυμα των αρετών, τότε και η σωματική του γυμνότητα δεν αποτελεί πρόβλημα ντροπής.
Ο αμαρτωλός, όταν στερηθεί του ενδύματος της Χάριτος, μας δίνει την αίσθηση της αναίσχυντης γυμνότητας, από την οποία προέρχεται η ενστικτώδης ζωή του ανθρώπου, έστω κι αν σκεπάζει τη σωματική του γυμνότητα.
Άραγε στη σωματική γύμνωση που συναντάμε στον σημερινό άνθρωπο, μήπως δεν φαίνεται ασυνείδητα η νοσταλγία του ανθρώπου για την προ της πτώσεως τιμημένη γυμνότητα; Αλλ’ επειδή αυτή στερείται της τιμής των αρετών, επιστρέφει στην αμαρτία και προκαλεί μεγαλύτερη ντροπή.
Από το βιβλίο: Γέροντος ιερομ. Πετρωνίου Τανάσε, Δικαίου Ρουμανικής Σκήτης Τιμίου Προδρόμου Αγίου Όρους, ΟΙ ΠΥΛΕΣ ΤΗΣ ΜΕΤΑΝΟΙΑΣ (Πνευματικοί στοχασμοί για την περίοδο του Τριωδίου). Μετάφραση Μοναχού Δαμασκηνού Γρηγοριάτου, 2003 (“Η Αγία και Μεγάλη Δευτέρα”, αποσπάσματα).
Ιωσήφ ο Πάγκαλος, τύπος και εικόνα του Κυρίου
