Ένας γεωκτήμων – ο Θεός – φύτεψε αμπέλι, λέει η σημερινή παραβολή (Ματθ. 21.33-42), και επιπλέον το έκανε άρτιο: Το περίφραξε, το ασφάλισε με πύργο και έσκαψε και πατητήρι. Το εφοδίασε δηλαδή με όλες τις προϋποθέσεις για ν’ αποδώσει – αλληγορικά το εφοδίασε με όλα τα επιτήδεια και αρμόδια προς σωτηρία. Στη συνέχεια το εμπιστεύθηκε στους γεωργούς «και απεδήμησεν».
Κάποτε ωστόσο ο κύριος του αμπελώνα επανακάμπτει από την αποδημία, έστω και έπειτα από «χρόνους ικανούς».
Όσο και αν νομίζεται απών ο Θεός, είναι παρών, και βλέπει και ακούει και παρακολουθεί. Μακροθυμεί, μακροθυμεί, μα κάποτε δεν παίρνει πια περαιτέρω αναμονή, ώστε ρωτάει «Έως πότε ανέξομαι υμών;» (Μάρκ. 9.19).
Ωστόσο ο Θεός ευεργετεί και όταν παραμερίζει τη μακροθυμία Του και τιμωρεί χειραγωγώντας προς διόρθωση και σωτηρία. Τελικά μόνο «ασεβείς δεν διασώζει, επειδή δεν θέλουν αυτοί να γνωρίζουν τον Κύριο, και επειδή νουθετούμενοι ανήκοοι ήσαν» (Ιώβ 36.12).
Μακροθυμεί ο Κύριος άλλοτε μεν για μακρύτερο χρόνο, άλλοτε δε για βραχύτερο. Τελικά όμως ενεργεί η δικαιοσύνη Του.
Και μάλιστα – κάτι πολύ σημαντικό – πολλές φορές ενώ φαίνεται πως ενεργεί Αυτός, στην ουσία αποσύρει μόνο την προστασία Του, με κατάληξη ν’ αφήνεται ο δόλιος ο αμαρτωλός έρμαιο στους δαίμονες· και οι δαίμονες φυσικά δεν κάνουν τίποτε άλλο παρά κακό.
«Αφήνεται» είναι το ρήμα που χρησιμοποίησε και ο Ιησούς σε παραπλήσιο περιστατικό. Είχε μακροθυμήσει ξανά και ξανά, είχε μακροθυμήσει υπομονητικά. Είχε – και είχε εκδηλώσει – ενδιαφέρον και φίλτρο κλώσσας που φροντίζει στοργικά τα πουλάκια της· τι θελκτική και συγκινητική εικόνα!
Λοιπόν εκφράζει πια θλιμμένος το παράπονό Του για την οικτρή ασυνεσία και την περιφρόνηση που έχει αντιμετωπίσει, και προαναγγέλλει ότι αφήνεται στο εξής η υπόθεση: «Ιερουσαλήμ, Ιερουσαλήμ, η αποκτέννουσα [όπως οι γεωργοί της παραβολής] τους προφήτας και λιθοβολούσα τους απεσταλμένους προς αυτήν! ποσάκις ηθέλησα επισυναγαγείν τα τέκνα σου ον τρόπο επισυνάγει όρνις τα νοσσία εαυτής υπό τας πτέρυγας, και ουκ ηθελήσατε. ιδού αφίεται υμίν ο οίκος υμών έρημος» (Ματθ. 23.37-38).
Ο ίδιος ο παράνομος απεργάζεται και δημιουργεί αυτό που παρουσιάζεται σαν ξέσπασμα και ξεθύμασμα της θείας οργής. Είναι σαφής και ο Ιερεμίας, εκεί που αναφέρει τον αμπελώνα. Ο Ισραήλ θ’ αυτοτιμωρηθεί: «Θα σε παιδέψει η αποστασία σου, και η κακία σου θα σε ελέγξει· και γνώρισε και δες ότι σου είναι πικρό που με εγκατέλειψες”, λέει ο Κύριος ο Θεός σου» (2.19).
Εξίσου σαφής είναι και ο Ησαΐας στη δική του αναφορά για τον αμπελώνα. Τα δεινά θα προέλθουν από την απόσυρση της Χάριτος του Θεού, που θα οφείλεται στην αμετανοησία του αμπελώνα. Αφού είναι ανεπιθύμητος ο Θεός αποτραβιέται (5.5-6).
Η αχαλίνωτη και ξέφρενη πορεία του αμαρτωλού τον βγάζει από το μέτρο και τον περνάει στα αντίθετα επιταχύνοντας την επέλευση των συμφορών του, την επέλευση της θείας μάστιγας.
Καταλήγει συνεπώς ο ανόητος να χτίζει ιδιόχειρα την κόλασή του, να αίρει τη μακροθυμία του Θεού. Ο Θεός είναι άτρεπτος, αναλλοίωτος και «απλούς» κατά τη Δογματική. Οι διαφοροποιήσεις Του – σήμερα μακρόθυμος, αύριο δίκαιος – δεν αποτελούν θέμα διαφοροποιήσεως και διαφθοράς της ουσίας Του. Αποτελούν θέμα των ακτίστων θείων ενεργειών Του, που μας φαίνονται διαφορετικές εκάστοτε, ανάλογα με την όραση που έχουμε εκάστοτε, και η οποία αφ’ ετέρου δεν μας επιτρέπει να βλέπουμε το σύνολο και την πληρότητά τους αλλά ένα μέρος τους. Γι’ αυτό σήμερα βλέπουμε (μόνο) τη μακροθυμία Του, ενώ αύριο (μόνο) τη δικαιοσύνη Του.
Ας στραφούμε όμως και στις περιπτώσεις που ενεργεί ο ίδιος ο Θεός πιο άμεσα, όταν περιμένει η γη να Του αποδώσει σταφύλια, πλην μάταια· «εκφέρουσα δε ακάνθας και τριβόλους, αδόκιμος και κατάρας εγγύς» (Εβρ. 6.8) σαν την άκαρπη συκιά που καταράσθηκε ο Ιησούς και ξεράθηκε (Ματθ. 21.19-20).
Αν αποπειραθούμε να εξιχνιάσουμε τα ανεξιχνίαστα, θ’ αντιληφθούμε πως και όταν φαίνεται ότι η αγάπη του Θεού συστέλλεται και υποχωρεί παραχωρώντας την «πρωτοβουλία» στη δικαιοσύνη Του, και πάλι τότε η δικαιοσύνη Του δεν είναι άμοιρη της αγάπης Του.
Έτσι παύει να μακροθυμεί και κυρώνει ποινή χάριν του ίδιου του παρεκτρεπόμενου, για να μην επιβαρυνθεί και κριματισθεί με νέα πλημμελήματα. Αν δε στον Ουρανό «μοναί πολλαί είσιν» (Ιω. 14.2) – «αστήρ γαρ αστέρος διαφέρει εν δόξη» (Α’ Κορ. 15.41) – αντίστοιχα θα υφίστανται διαβαθμίσεις και στον Άδη.
Παρεμβαίνει άρα ο Θεός ενίοτε για να μην ενοχοποιηθούν οι αμαρτωλοί περισσότερο και γίνουν «άξιοι» χειρότερης μορφής κολασμού στην Κόλαση. Σε μύριες περιπτώσεις η θεία δίκη χτύπησε κακοποιούς λίγο πριν από τη διάπραξη δολοφονιών, οπότε αυτοί μεν γλύτωσαν και δεν επωμίσθηκαν τα φοβερά εγκλήματα, οι δε αθώοι σώθηκαν.
Συναφώς ενίοτε πατάσσεται πια ο εκ συστήματος ταραξίας για να ανακουφισθούν εκείνοι που υποφέρουν. «Ο δε Θεός ου μη ποιήση την εκδίκησιν των εκλεκτών αυτού των βοώντων προς αυτόν ημέρας και νυκτός, και μακροθυμών επ’ αυτοίς; λέγω υμίν ότι ποιήσει την εκδίκησιν αυτών εν τάχει» και μονομιάς, μόλις έρθει ο κατάλληλος καιρός (Λουκ. 18.7-8).
Το ίδιο τιμωρία σκληρή επιφυλάσσεται στον δούλο τον οποίο κατέστησε οικονόμο του, πριν αποδημήσει ο κύριος άλλης παραβολής. «Εάν δε είπη ο κακός δούλος εκείνος εν τη καρδία αυτού, χρονίζει ο κύριός μου ελθείν, και άρξηται τύπτειν τους συνδούλους αυτού, εσθίη δε και πίνη μετά των μεθυόντων, ήξει ο κύριος του δούλου εκείνου εν ημέρα η ου προσδοκά και εν ώρα η ου γινώσκει, και διχοτομήσει αυτόν». Θα τον σχίσει στα δυο! (Ματθ. 24.45-51).
Ας κάνουν συμπερασματικά υπομονή οι αδικούμενοι. Ο Θεός δεν αγνοεί, απλώς μακροθυμεί.
Ιερομόναχος Ιουστίνος
