Να διαβάσουμε λίγο και για τον αββά Βαρσανούφιο.
«Τη στ’ του αυτού μηνός, μνήμη των οσίων και θεοφόρων Πατέρων ημών Βαρσανουφίου του Mεγάλου Γέροντος και Ιωάννου του επιλεγομένου Προφήτου, μαθητού του αγίου Βαρσανουφίου, του και άλλου Γέροντος των παρά τω εν Γάζη της Παλαιστίνης κοινοβίω του Αββά Σερίδου ακμασάντων και εν ειρήνη τελειωθέντων».
Ο οποίος Ιωάννης, λέει, και αυτός είναι Γέρων, ο άλλος Γέρων. Και κοντά στους δύο αυτούς ήταν και ο αββάς Σέριδος. Ο Σέριδος κυρίως πήγαινε τα σημειώματα. Διάφοροι που είχαν ερωτήσεις, απορίες, που είχαν καημό για την πνευματική ζωή, έγραφαν σύντομα-σύντομα την ερώτησή τους και την πήγαινε ο Σέριδος στον αββά Βαρσανούφιο.
Ο αββάς Βαρσανούφιος ζούσε έγκλειστος· έγκλειστος! Μη μας παραξενεύουν αυτά. Όλοι οι άγιοι έχουν ένα κάτι χαρακτηριστικό στη ζωή τους. Ο ένας έγκλειστος –το Πνεύμα το Άγιο τον φωτίζει να κάνει έτσι– ο άλλος στυλίτης, ο άλλος στην έρημο, άλλος άγιος αλλού. Ο μέγας Φώτιος πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως. «Έκαστος εν ω εκλήθη», όπως λέει και ο απόστολος Παύλος (Α’ Κορ. 7:24). Εκεί που τον έβαλε ο Θεός τον καθένα. Άλλος έτσι, άλλος αλλιώς.
«Φωστήρ Βαρσανούφιος άδυτος ώφθη
Βιώσας ως άγγελος εν τη ασκήσει».
Ο αββάς Βαρσανούφιος ανεδείχθη και ενεφανίσθη ως ένας ήλιος που δεν δύει, καθώς η όλη βιοτή του, η όλη ζωή του στην άσκηση εκεί ήταν ζωή αγγέλου· σαν να ήταν άγγελος.
«Ούτοι οι μακάριοι και όσιοι Πατέρες, οι όντως εν σώματι άγγελοι, ήκμασαν τω στ’ αιώνι. Και ο μεν Βαρσανούφιος, Αιγύπτου ων βλαστός, παρεγένετο εν Παλαιστίνη και ηγωνίσατο ασκητικώς εν πλείστοις τόποις εκείσε, υποταγείς πρότερον οσίω τινί Γέροντι Μαρκέλλω».
«Αιγύπτου ων βλαστός». Εκείνα τα χρόνια μιλούσαν μεν την ελληνική γλώσσα παντού, αλλά αναδείχθηκαν άγιοι και μάλιστα μεγάλοι άγιοι, μεγάλοι ασκητές, μεγάλοι θεολόγοι και μεγάλοι πατέρες και από τα μέρη εκείνα. Από την Αίγυπτο λοιπόν ο όσιος ήρθε στην Παλαιστίνη και έκανε αγώνα ασκητικό εκεί σε πολλούς τόπους. Και στην αρχή υπετάγη σε κάποιον Γέροντα Μάρκελλο.
«Είτα παραγενόμενος εν τω εγγύς της Γάζης κοινοβίω του Αββά Σερίδου…» Γίνεται πολύς λόγος για τη Γάζα. Έχει ιστορία η Γάζα. Τώρα έχει διαφορετική ιστορία, αλλά εκείνα τα χρόνια εκεί ήκμαζε, αν επιτρέπεται να πούμε, η αγιότητα. Λοιπόν, ο όσιος, μετά από την Παλαιστίνη, όπου ήταν κοντά στον Γέροντα Μάρκελλο, πήγε στο κοινόβιο του αββά Σερίδου, που είπαμε προηγουμένως. Ο Σέριδος αυτός ήταν ηγούμενος μιας μονής και εκεί πήγε και ο αββάς Βαρσανούφιος και, ας πούμε, ενεγράφη και αυτός εκεί.
Ύστερα όμως, με την άδεια ασφαλώς του ηγουμένου, βγήκε. Και όχι απλώς βγήκε στην έρημο, αλλά έμεινε έγκλειστος. Κανείς δεν μπορούσε να τον δει· σε σημείο μάλιστα που μερικοί τότε – αλλά βέβαια, λάθος τους, διότι αποδεικνύεται ότι δεν είναι έτσι – νόμισαν ότι ο Σέριδος, που πήγαινε τις ερωτήσεις, αυτός έφτιαχνε και τις απαντήσεις και τις έφερνε σ’ αυτούς οι οποίοι περίμεναν την απάντηση. Δεν ήταν έτσι. Όντως ήταν έγκλειστος ο αββάς Βαρσανούφιος, όντως πήγαινε τα σημειώματα ο αββάς Σέριδος και έφερνε τις απαντήσεις.
«Είτα παραγενόμενος εν τω εγγύς της Γάζης κοινοβίω του Αββά Σερίδου, περιέγραψεν εαυτόν εν τινι πλησίον της μονής κελλίω…» Με το «περιέγραψεν εαυτόν» τώρα εδώ εννοεί την εγκλείστρα· κλείστηκε σε κάποιο κελί που ήταν κοντά στη μονή, «αγγελικώς διαλάμπων συντόνω ασκήσει και υπερφυέσι παρά Θεού δωρεαίς». Και σαν να ήταν άγγελος έλαμπε με την πολλή άσκηση που έκανε και με τις εξαίσιες δωρεές που του έδινε ο Θεός.
Ένας κοινός θνητός πού να καταλάβει! Είναι και αυτό, ξέρετε. Άμα δεν έχεις διάθεση λίγο να ξεπεράσεις τα ανθρώπινα, και λες: «Ε, άνθρωπος είμαι», και ζεις την ανθρώπινή σου πραγματικότητα – ας πούμε, να φας, να πιείς, να χάνεις τον καιρό σου ή απλώς να δουλεύεις κτλ. – και τίποτε περισσότερο, δεν μπορείς να καταλάβεις τίποτε. Όπως το ζώο δεν αισθάνεται ότι είναι και κάτι άλλο. Τι ωραία που ζουν τα ζώα! Αλλά είναι ζώα. Τώρα ο άνθρωπος να είναι έτσι; Ο Θεός είναι Θεός παντού, πάντοτε, δεν είναι κρυμμένος κάπου, αλλά εσύ με τη στάση που παίρνεις σαν να μην αφήνεις τον Θεό να σε δει, να σε επισκεφθεί, να σε αγγίξει, να σε ημερώσει, να σε χαροποιήσει.
«Ο δε Όσιος Ιωάννης, και ούτος πολλαίς πράξεσιν εκγυμνασάμενος, παρεγένετο τω θεοφόρω και μεγάλω Γέροντι Βαρσανουφίω…» Και ο όσιος Ιωάννης, ο οποίος και αυτός έκανε άσκηση και πνευματική γυμνασία, ήρθε στον θεοφόρο και μεγάλο Γέροντα τον Βαρσανούφιο, «ω συνδεθείς αγίας αγάπης άμμασι, μαθητής και μιμητής αυτού γέγονεν εν πάσι, και φίλος ηγαπημένος, εγκλείσας και ούτος εαυτόν ετέρω εκείσε κελλίω». Πήγε στον όσιο Βαρσανούφιο και ο άλλος Γέροντας, ο Ιωάννης που επονομαζόταν Προφήτης, και συνδέθηκαν με αγάπη, με αγία αγάπη. Και μαθητής και μιμητής του έγινε σε όλα «και φίλος ηγαπημένος». Και τι έκανε και αυτός; Βρήκε ένα άλλο κελί και κλείστηκε και αυτός εκεί μέσα. Βέβαια, δεν ήταν απόλυτα έγκλειστος στο κελί όπως ο αββάς Βαρσανούφιος, ωστόσο και αυτός ήταν έγκλειστος.
Λοιπόν, καθώς διαβάζουμε αυτά, δεν σημαίνει ότι θα πρέπει να σκεφτούμε: «Πω πω! Αυτοί πήγαν και κλείστηκαν μέσα στο κελί! Πού εμείς, πού να πλησιάσουμε!» Ε, και αμέσως το βολεύουμε το πράγμα. Ίσα-ίσα, έχουμε πει ότι όπου κι αν είναι ο καθένας, όπου τον καλεί ο Θεός τον καθένα, εκεί, κάνοντας υπομονή και κάνοντας αγώνα να μην προδώσει την πίστη του, εκεί θα αγιάσει. Είναι ένα άλλοθι λοιπόν, όταν, ας πούμε, σκεπτόμαστε: «Πω πω, οι άγιοι ζούσαν έτσι! Πού να κάνουμε εμείς τέτοια πράγματα τώρα;» Και μια χαρά δικαιολογούμαστε. Δεν είναι έτσι. Είναι λάθος.
Και ο άγιος, λοιπόν, Ιωάννης ο Προφήτης εγκλείστηκε και αυτός στο κελί. «Και χαριτωθείς προγνωστική δωρεά, άλλος Γέρων και προφήτης παρά πάντων εγνωρίζετο και εκαλείτο». Του έδωσε ο Θεός την ιδιαίτερη αυτή χάρη, τον ευλόγησε ο Θεός να έχει προγνωστική, ας το πούμε έτσι, χάρη. Είχε το χάρισμα αυτό του προγινώσκειν. Δηλαδή, ο άγιος Ιωάννης δεν ήταν ένας άγιος ο οποίος έδινε καλές συμβουλές, ο οποίος όταν δεν μπορούσε ο αββάς Βαρσανούφιος έδινε αυτός απαντήσεις, ο οποίος μπορούσε να παρηγορήσει, να ανακουφίσει κτλ. Όχι· είχε χάρισμα Θεού, ειδικό χάρισμα από τον Θεό. Όπως το να είσαι έγκλειστος στο κελί είναι ειδικό χάρισμα. Το να ζεις αγία ζωή χωρίς να έχεις συνθήκες ανθρώπινες ώστε να καλοπερνάς, είναι χάρισμα Θεού. Αυτός είχε, λοιπόν, το προγνωστικό αυτό χάρισμα, την προγνωστική αυτή δωρεά. Και έτσι αναδείχθηκε και αυτός άλλος Γέροντας και Προφήτης και όλοι τον αναγνώριζαν έτσι.
«Ούτοι οι μακάριοι έξω κόσμου και σαρκός βιώσαντες, και υπερφυών αξιωθέντες χαρίτων και δωρημάτων παρά Θεού Παντοκράτορος και τύποι μοναχικού βίου και διδάσκαλοι ενθεώτατοι και απλανείς καταστάντες, μετετάξαντο προς την αγήρω ζωήν και μακαριότητα, τα των καμάτων γέρα παρά Χριστού ληψόμενοι». Ασκήθηκαν, τελείωσε η ζωή τους και έλαβαν τα των καμάτων γέρα παρά Χριστού. Πώς λέει ο απόστολος Παύλος: «Τον αγώνα τον καλόν ηγώνισμαι, τον δρόμον τετέλεκα, την πίστιν τετήρηκα, λοιπόν, απόκειταί μοι ο της δικαιοσύνης στέφανος» (Β’ Τιμ. 4:7).
«Τούτων σώζεται ασκητική διδασκαλία πλήρης χάριτος και σοφίας και ωφελείας εν ερωταποκρίσεσιν, ιδίαν απαρτίζουσα βίβλον». Δηλαδή, στο ίδιο βιβλίο είναι η διδασκαλία και του ενός και του άλλου, που είναι «πλήρης χάριτος και σοφίας και ωφελείας». Και αυτά έχουν εκδοθεί και σε μετάφραση.
Αυτά λοιπόν έτσι εν συντομία εξ αφορμής της εορτής των σημερινών αγίων.
5/6-2-2008
Από το βιβλίο: π. Συμεών Κραγιοπούλου, “Θέλεις να αγιάσεις;”, Φεβρουάριος, Πανόραμα Θεσσαλονίκης, 2023, σελ. 118 (αποσπάσματα).
