Ανάλογες είναι και οι σκέψεις αυτού που πεθαίνει και απέρχεται στην αιωνιότητα. Το πνεύμα του ταράζεται από την εμφάνιση του θανάτου. Κάποιος φόβος καταλαμβάνει και την ψυχή ακόμη του οσίου και του δικαίου, ο φόβος μήπως κατά τη λεπτομερή έρευνα του επίγειου βίου του δεν βρεθεί εντάξει απέναντι του Κυρίου. Ιδού ένας άγιος, ο άγιος Ιλαρίων. Από το δέκατο πέμπτο έτος της ηλικίας του είχε αποσυρθεί στην έρημο. Έζησε εκεί ζωή με μεγάλη αυστηρότητα μετάνοιας. Όχι ένα και δύο χρόνια, αλλά έξι δεκαετίες και περισσότερο. Νηστεύοντας, προσευχόμενος, μελετώντας, σκληραγωγώντας τη σάρκα του έλπιζε στο έλεος του Κυρίου, που θυσιάστηκε για μας. Και όμως, όταν έφθασε η στιγμή να κλείσει τους οφθαλμούς του και να απέλθει στην αιωνιότητα, ο Ιλαρίων αναφώνησε: «Έξελθε, έξελθε, ψυχή μου, τι φοβάσαι; Έξελθε, γιατί διστάζεις; Σχεδόν  εβδομήντα έτη υπηρετείς τον Κύριο. Ακόμη έχεις λόγο, για να φοβάσαι;»

Και εάν ο δίκαιος και ο όσιος παρ’ όλη την αγαθή πληροφορία της συνείδησής του και τη βέβαιη ελπίδα στο έλεος του Κυρίου, αισθάνεται κάποιο δέος κατά την ώρα του θανάτου, αναλογιζόμενος αφενός τη βαθειά αμαρτωλότητα της ανθρώπινης φύσης και αφετέρου την άπειρη αγιότητα του Θεού, ποια άραγε να είναι η ψυχολογική κατάσταση του αποθνήσκοντος αμαρτωλού που έπραξε τα φαύλα και ποτέ δεν μετανόησε; Εάν ο δίκαιος, κατά την Γραφή, μόλις σώζεται, ο αμαρτωλός πού θα φανεί; Η ώρα του θανάτου για τον αμετανόητο αμαρτωλό, ο οποίος δεν γνώρισε τη δικαιοσύνη και το έλεος, αλλά πάτησε επί πτωμάτων για να στήσει επ’ αυτών το άγαλμα της εγωλατρίας του, είναι τρομερή. Ο θάνατος μοιάζει με καταιγίδα, η οποία αιφνίδια ορμά στο δάσος και ξεριζώνει το υπερήφανο δένδρο, που υψώνονταν και άπλωνε τα κλαδιά του προς όλα τα σημεία του ορίζοντα.

Εάν θέλετε παραδείγματα ανοίξτε την Ιστορία για να δείτε, πώς πέθαναν οι ασεβείς. Θα δείτε, πώς πέθανε ο Ηρώδης, ο οποίος δολοφόνησε τα νήπια της Βηθλεέμ και των περιχώρων. Πώς ο Νέρων, ο οποίος άλειφε τα σώματα των Χριστιανών με ύλες εύφλεκτες, για να φωτίζουν τη νύκτα ως λαμπάδες τις οδούς και τις πλατείες της πρωτεύουσάς του. Διαβάστε επίσης, πώς πέθαναν ο Δέκιος, ο Δομετιανός, ο Αυρήλιος, ο Μαξιμιανός, ο Γαλέριος, ο Μαξέντιος, ο Ιουλιανός ο Παραβάτης, ο οποίος πεθαίνοντας εκσφενδόνισε από την παλάμη του αίμα που άχνιζε φωνάζοντας: «Νενίκηκάς με, Ναζωραίε!»

Μελετώντας τα οικτρά τέλη της ζωής των αιμοσταγών τούτων τυράννων της ανθρωπότητας, παλαιών και νεωτέρων, πειθόμαστε πόσο δίκαιο έχει η Γραφή η οποία λέει: «Θάνατος αμαρτωλών πονηρός». Ναι. Είναι πονηρός, κακός ο θάνατος των αμαρτωλών. Κακός όχι τόσο διότι φονεύοντας αναίτια φονεύονται και αυτοί άγρια από τους αντιπάλους τους σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου: «πάντες οι λαβόντες μάχαιραν εν μαχαίρα αποθανούνται» (Ματθ. 26:52), αλλά διότι η ανάμνηση των φαύλων πράξεων, των κακουργημάτων, τα οποία ως κινηματογραφική ταινία διέρχονται αστραπιαία τη στιγμή εκείνη από το μυαλό των ετοιμοθάνατων, είναι σκορπιοί που κεντούν, φλόγες που καίνε, μόλυβδος λιωμένος, που κάνουν τα γόνατα να τρέμουν και τα σαγόνια να συγκρούονται.

Και εάν ακόμη από τις ανεξερεύνητες βουλές του Θεού ο ασεβής και ο αμετανόητος αμαρτωλός δεν πεθάνει υπό τραγικές συνθήκες, αλλά πεθάνει μέσα στον πλούτο και τη χλιδή και την οικογενειακή ευτυχία, και πάλι ο θάνατός του δεν είναι ήσυχος και γαλήνιος. Μη βλέπετε το πρόσωπό του· παρά την φαινομενική ηρεμία, τρικυμία συνταράσσει το εσωτερικό του. Θα προτιμούσε να πεθάνει μέσα σε ένα καλύβι παρά μέσα σε ένα μέγαρο, του οποίου η κάθε πέτρα φωνάζει: «Υπήρξες άδικος, κλέφτης, ληστής ορφανών και χηρών». Δεν μπορεί πλέον να γελάσει και να ειρωνευτεί εκείνον που θα πει τις λέξεις: Θεός, αιωνιότητα, κρίση και ανταπόδοση.

Αληθινά. Απέναντι στο θάνατο και ο μεγαλύτερος άπιστος συγκλονίζεται και διερωτάται: μήπως εκείνα τα οποία κορόιδεψε σε όλη του τη ζωή είναι πραγματικότητες; Μοιάζει με εκείνον, ο οποίος, όταν ήταν βαθιά νύχτα κοιμήθηκε αμέριμνος επάνω στην προεξοχή απόκρημνου βράχου, και μόλις ανέτειλε το φως της ημέρας είδε έντρομος το βάραθρο, προς το οποίο με μία απλώς μετακίνηση του σώματός του θα κατακρημνιζόταν…

Αγαπητοί μου! Σας ζητώ συγγνώμη, διότι σας ενόχλησα με την ιδέα του θανάτου, η οποία τόσο αποκρουστική είναι για πολλούς από τους ανθρώπους! Αλλά τι να γίνει; Καθήκον εκτέλεσα. Ως υπηρέτης του Βασιλέως Χριστού εντεταλμένος να σας κηρύττω την αλήθεια, σας υπενθύμισα εκείνο το οποίο ο υπηρέτης του Φιλίππου, του βασιλιά της Μακεδονίας, υπενθύμιζε κάθε πρωί λέγοντας προς αυτόν: «Φίλιππε! Μέμνησο ότι θνητός ει».

Σε κάθε περίοδο της ζωής σας να θυμάστε, ότι είστε θνητοί. Μυριάδες μνήματα προσφιλών προσώπων σας φωνάζουν: «Εκεί όπου σήμερα είστε εσείς, ήμασταν κάποτε και εμείς. Και όπου ήμαστε σήμερα εμείς, θα έλθετε και εσείς». Συμβουλευτείτε το Ευαγγέλιο και ετοιμάστε τα εφόδιά σας, τις αποσκευές σας για το ταξίδι της αιωνιότητας.

Και επιτρέψτε μου, πριν τελειώσω, να σας θέσω ένα ερώτημα: Είσθε εντάξει απέναντι στον Κύριο; Θέλετε, να πεθάνετε σε αυτή τη ψυχική κατάσταση στην οποία βρίσκεστε σήμερα; Θα είναι ο θάνατός σας θάνατος αμαρτωλού, που βρέχει το στρώμα του με τα δάκρυα της μετανοίας, ή θα είναι ο θάνατός σας θάνατος αμετανόητου και ασεβούς ανθρώπου; Τι λέτε; Δεν έχετε κρυφά αμαρτήματα που πρέπει να εξομολογηθείτε; Δεν έχετε διαπράξει αδικίες που πρέπει να επανορθώσετε; Δεν έχετε παραλείψει καθήκοντα που πρέπει το ταχύτερο, έστω και 12 παρά 5, να εκτελέσετε;

Επιθυμώ απόψε να πέσετε για ύπνο ανήσυχοι ερευνώντας τα ερωτήματα αυτά. Η ανησυχία αυτή είναι άγια, γιατί θα οδηγήσει στην ορθή αντιμετώπιση και λύση του προβλήματος της ζωής και έτσι θα πραγματοποιηθεί και σε εμάς η ωραία, η πλήρης βαθυστόχαστων εννοιών ευχή της Εκκλησίας μας: «Χριστιανά τα τέλη της ζωής ημών, ανώδυνα, ανεπαίσχυντα, ειρηνικά και καλήν απολογίαν την επί του φοβερού βήματος του Χριστού, αιτησώμεθα».

Από το περιοδικό «Όσιος Φιλόθεος της Πάρου», τ. 12, Εκδ. Ορθόδοξος Κυψέλη, σελ. 151.

Η ώρα του θανάτου

The post Η ώρα του θανάτου appeared first on Κοινωνία Ορθοδοξίας.

Είναι φυσικό να θλιβόμαστε για τον θάνατο των ανθρώπων, ακόμη και στις αποβιώσεις των ενάρετων. Όχι βέβαια εξαιτίας απελπισίας – να η διαφορά από τους θανάτους των ασεβών – αλλά εξαιτίας του πρόσκαιρου χωρισμού και της στερήσεως του ανθρώπου μας ή και της στερήσεως του παραδείγματος και του λόγου του, αν επρόκειτο για διακεκριμένη μορφή. Θρηνούσαν, λέει, «πάσαι αι χήραι κλαίουσαι και επιδεικνύμεναι χιτώνας και ιμάτια όσα εποίει μετ’ αυτών ούσα η Δορκάς», η ελεήμων Ταβιθά, που είχε μόλις είχε αναπαυθεί εξαιτίας νόσου (Πρ. 9.36-39).

Αφ’ ετέρου – πώς να το κάνουμε; – ορισμένοι παράγοντες και παράμετροι μεγεθύνουν τη λύπη. Ενδέχεται αυτός που «μετήλλαξε το ζην» να ήταν στενός συγγενής ή φίλος μας ή πνευματικός αδελφός ή πολύ μάλλον καθοδηγητής μας· δεν ξεχνιέται εύκολα η έλλειψή του – «ο δίκαιος χάνεται, μα το φως που σκορπίζει γύρω του μένει» (Ντοστογιέφσκι, Αδελφοί Καραμαζώφ, Βιβλίο έκτο, 3, η). Ακόμη μπορεί ν’ αποδήμησε ξαφνικά· να ήταν νέος σαν τον κηδευόμενο της Ναΐν και διάφοροι ποικίλοι συντελεστές αυξητικοί του πένθους. Λ.χ. ο σημερινός νεκρός δεν ήταν μόνο νέος, αλλά και μοναχοπαίδι, αλλά και χήρας.

Δεν αποκλείουμε τη θλίψη, αφού δεν την απέκλεισε ο Κύριος: Δεν μάλωσε τη δύστυχη που οδυρόταν για το γιό της. Ο Πέτρος δεν μάλωσε τις χήρες που έκλαιγαν την Ταβιθά. Η Θεοτόκος παριστάνεται επανειλημμένα από τον Υμνολογία να θρηνεί κάτω από τον Σταυρό, αν και δεν έχουμε σαφή ευαγγελική μαρτυρία – εκείνη όμως η ρομφαία, το σπαθί, που της είχε προαναγγείλει ο Συμεών ότι θα της έσχιζε την καρδιά (Λουκ. 2.35), μπορούσε να μη της προκαλούσε πόνο και συντριμμό;

Μα γιατί πάμε μακριά; Ο ίδιος ο Κύριος είχε πικραθεί και δακρύσει μπροστά στο κατάντημα της φύσεώς μας, μπροστά στον θάνατο του αγαπημένου Του Λαζάρου, που ήδη δυσοσμούσε… Ένιωσε μέσα Του τόση θλίψη που «ενεβριμήσατο τω πνεύματι», δηλαδή κατά την επικρατέστερη ερμηνεία, αγανάκτησε και χρειάσθηκε να επιπλήξει την άμετρη λύπη Του για ν’ αυτοκυριαρχήσει· και ας ήξερε ότι θα ανάσταινε τον φίλο Του και ότι η ασθένεια (και το αποτέλεσμά της, ο θάνατος εκείνου) θ’ απέβαιναν «υπέρ της δόξης του Θεού, ίνα δοξασθεί ο υιός του Θεού δι’ αυτής» (Ιω. 11.1-44).

Ιερομόναχος Ιουστίνος

Η θλίψη για τον θάνατο

The post Η θλίψη για τον θάνατο appeared first on Κοινωνία Ορθοδοξίας.

Πόση λοιπόν χαρά νομίζεις ότι νιώθει η ψυχή εκείνου που άρχισε να εργάζεται για τον Θεό και ολοκλήρωσε αυτό το έργο; Και όταν θα φύγει από τη ζωή, τα έργα του θα προπορεύονται, και θα χαρούν μαζί του οι άγγελοι, όταν τον δουν ότι ελευθερώθηκε από τις δυνάμεις του σκότους.

Γιατί όταν βγει η ψυχή από το σώμα, τη συνοδεύουν οι άγγελοι, και τότε βγαίνουν να τη συναντήσουν όλες οι δυνάμεις του σκότους, θέλοντας να την κρατήσουν, εξετάζοντας μήπως έχει κάτι από τα δικά τους.

Την ώρα εκείνη δεν πολεμούν εναντίον τους οι άγγελοι, αλλά τα έργα που έκανε η ψυχή την περιτειχίζουν και την φυλάγουν από αυτές, για να μην την ακουμπήσουν. Και αν νικήσουν τα έργα της, ψάλλουν μπροστά της οι άγγελοι, ώσπου να φτάσει στον Θεό με χαρά. Την ώρα εκείνη λησμονεί κάθε έργο του κόσμου τούτου και όλους τους κόπους της.

Είναι λοιπόν μακάριος αυτός που επάνω του δεν θα βρεθεί τίποτε από όσα είναι των αρχόντων του σκότους, γιατί η χαρά του και η τιμή και η ανάπαυση θα ξεπερνούν κάθε μέτρο.

* * *

Ας κλάψουμε, επομένως, με όση δύναμη έχουμε μπροστά στον Θεό· ίσως να μας σπλαχνιστεί η αγαθότητά του και να μας στείλει βοήθεια, για να μπορέσουμε να κάνουμε τα έργα που αντιμάχονται τους άρχοντες της κακίας, (*) τους οποίους θα συναντήσουμε μπροστά μας.

Ας φροντίσουμε λοιπόν με αποφασισμένη καρδιά να αποκτήσουμε επιθυμία του Θεού με απλότητα, η οποία θα μας σώσει από τα χέρια της πονηρίας, όταν θα βγει εκεί να μας συναντήσει.

Ας αγαπήσουμε την αγάπη προς τους φτωχούς, για να μας σώσει από τη φιλαργυρία, όταν θα βγει να μας συναντήσει.

Ας αγαπήσουμε το να έχουμε ειρήνη με όλους, μικρούς και μεγάλους, γιατί αυτό θα μας προστατέψει από το μίσος, όταν θα βγει να μας συναντήσει.

Ας αποκτήσουμε την υπομονή σε όλα, η οποία θα μας προστατέψει από την αμέλεια, όταν θα βγει να μας συναντήσει.

Ας αγαπήσουμε όλους τους αδελφούς μας, χωρίς να μισούμε κανέναν ή να ανταποδίδουμε το κακό, και αυτό θα μας προστατέψει από τη ζηλοφθονία, όταν θα βγει να μας συναντήσει.

Ας αγαπήσουμε την ταπεινοφροσύνη σε όλα, υπομένοντας τον λόγο που θα μας πει ο συνάνθρωπος, έστω και αν μας πληγώσει ή μας προσβάλει· και η ταπεινοφροσύνη θα μας προστατέψει από την υπερηφάνεια, όταν θα βγει να μας συναντήσει.

Ας επιδιώξουμε την τιμή του συνανθρώπου, χωρίς να κατηγορούμε ή να προσβάλλουμε κανέναν, και αυτή θα μας προστατέψει από την καταλαλιά, όταν θα βγει να μας συναντήσει.

Ας αψηφήσουμε την ανάγκη και την τιμή του κόσμου, για να σωθούμε από τον φθόνο, όταν θα βγει να μας συναντήσει.

Ας διδάξουμε στη γλώσσα μας τη μελέτη του Θεού, τη δικαιοσύνη και την προσευχή, για να μας προστατέψει από το ψέμα, όταν θα βγει να μας συναντήσει.

Γιατί όλα αυτά τα κακά περικυκλώνουν την ψυχή όταν βγει από το σώμα, ενώ οι αρετές της συμπαραστέκονται, αν βέβαια τις έχει αποκτήσει. Ποιος λοιπόν έχει τη σοφία να προτιμήσει να αγωνιστεί ολόψυχα μέχρι θανάτου, για να λυτρωθεί από όλα αυτά;

Ας κάνουμε λοιπόν ό,τι μπορούμε, και η δύναμη του Κυρίου μας Ιησού Χριστού είναι μεγάλη στο να βοηθήσει την αδυναμία μας· γιατί ξέρει ότι ο άνθρωπος είναι ταλαίπωρος και του έδωσε τη μετάνοια όσο βρίσκεται στο σώμα, μέχρι την τελευταία του αναπνοή.

(*) Ο αββάς Ησαΐας στη συνέχεια αναφέρει τους άρχοντες αυτούς της κακίας ονοματίζοντάς τους από την αντίστοιχη κακία που καλλιεργούν: πονηρία, φιλαργυρία, μίσος κλπ.

Από το βιβλίο: ΕΥΕΡΓΕΤΙΝΟΣ, τόμος Α’, Υπόθεση Ι’ (10), σελ. 105. Εκδόσεις Το Περιβόλι της Παναγίας, Θεσσαλονίκη 2001.

Όταν βγει η ψυχή από το σώμα

The post Όταν βγει η ψυχή από το σώμα appeared first on Κοινωνία Ορθοδοξίας.

«Πού να καταλάβει;», μας εξηγούσε όταν μας αφηγήθηκε τη σκηνή η συγκροτημένη και συγκρατημένη χριστιανή – είναι πρεσβυτέρα. «Πού να καταλάβει πως είχαμε αφήσει τους εαυτούς μας και τα παιδιά μας στα χέρια του Θεού». Και ο Θεός αντάμειψε την πίστη τους και ευλογεί την υπερπολύτεκνη τώρα οικογένεια, παιδιά και εγγόνια. Αυτή είναι η δυναμική της πίστεως!

* * *

Διαπιστώνουμε συνέχεια πόσο διαμετρικά αντίθετη είναι η στάση των απίστων από των πιστών μπροστά στον κίνδυνο του θανάτου. Και ακόμη χειρότερη μπροστά στον ίδιο τον θάνατο! Ο αμελής στην πίστη και στον βίο άνθρωπος δεν μπορεί να καταλάβει ότι είμαστε χθεσινοί, κατά την έκφραση ενός φίλου τού Ιώβ (8.9). Με τη φιλαυτία που τον κατέχει θεωρεί τον εαυτό του κάτι το ύψιστο, το παν ανά τους αιώνες! Δεν τον αγγίζει η προτροπή του σοφού Σειράχ να θυμάται τους πριν και τους μετά απ’ αυτόν και να μη φοβάται την υπόθεση του θανάτου, αφού είναι νόμος του Κυρίου για όλους ανεξαιρέτως (41.3-4). Κλείνει τα μάτια μπροστά στον άφευκτο και γενικό νόμο. Οι πάντες θ’ ακολουθήσομε τον νόμο τούτο, θ’ ακολουθήσουμε πίσω από τον θάνατο· πριν δε από μας φέρθηκαν έτσι – θέλοντας και μη – αναρίθμητοι, κατά τα λεχθέντα του ίδιου του Ιώβ (21.33). Ακόμη και ο μεγάλος βασιλιάς Δαβίδ «εκοιμήθη και προσετέθη προς τους πατέρας αυτού» (Πρ. 13.36). Ακόμη και ο γενάρχης εκείνου, ο Ισαάκ, «πέθανε και προστέθηκε στο γένος του» (Γεν. 35.29).

Άρα, αξιοθρήνητε άνθρωπε, «ποιος είναι [ο] άνθρωπος που θα ζήσει και δεν θα δει θάνατο; θα σώσει τη ζωή του από το χέρι του Άδη;» (Ψαλμ. 88.49). «Τι λοιπόν; Εάν συ πεθάνεις, [θα μείνει] ακατοίκητη η υφήλιος;» (Ιώβ. 18.4). Κάθε στιγμή καταλήγουν τόσοι και τόσοι σ’ όλο τον κόσμο. Αν πεθάνεις και συ, θα είσαι κάτι λιγότερο από σταγόνα στον ωκεανό των αναριθμήτων ανθρώπων που πέρασαν από τη γη. «Θα χάσει η Βενετιά βελόνι»! Το πολύτιμο για σένα σαρκίο δεν είναι ούτε καν μια σκόνη μέσα στην Ιστορία. Άλλο είναι το ατίμητο, η ψυχή σου, της οποίας δεν είναι «ισοστάσιος ο κόσμος» όλος (Τροπάριο Θ’ Ωδής Μεγ. Τετάρτης) κατά τη διδασκαλία του Κυρίου (Ματθ. 16.26· Μάρκ. 8.36-37· Λουκ. 9.25).

* * *

Θέλεις, χοϊκέ άνθρωπε, να δεις την πραγματικότητα για το σαρκίο; Κάνε κουράγιο και παρακολούθησε μια ταφή. Ο νεκροθάφτης το μεταχειρίζεται σαν ένα σακκί άχυρο. Οι άλλοι μπορεί να οδύρονται γύρω του, ο μακαρίτης μπορεί να ήταν το πιο λατρευτό τους πρόσωπο· μπορεί το σαρκίο αυτό να θεωρούσε τον εαυτό του σαν κάτι το ανεπανάληπτο στον πλανήτη. Και όμως για τον νεκροθάφτη δεν σημαίνει τίποτε. Όχι πως είναι οπωσδήποτε ψύχραιμος, πρότυπο φιλοσοφίας· απλώς εξοικειώθηκε και κάνει πια μια πράξη ρουτίνας…

Τώρα, αυτή τη στιγμή, πιθανότατα μια μάνα κόπτεται και σπαράζει πάνω στην ταφόπλακα που σκεπάζει το μοναχοπαίδι της· μια σύζυγος ολοφύρεται για τον άνδρα της· μια οικογένεια απορφανισμένη χτυπιέται για τον πατέρα της, το στήριγμά της.

Γι’ αυτούς ο κόσμος και οι χάρες του διαγράφηκαν, δεν έχουν καμιά αξία. Ο ήλιος έχει σβήσει, παραδέρνουν μέσα στο σκοτάδι της απογνώσεως, ίσως προτιμούν και τον θάνατο ακόμη.

Ας αναλογισθούμε όμως· μετά από εκατό χρόνια ποιος θα σκέφτεται την οδύνη τους; Θα έχουν ξεχασθεί και ο νεκρός και οι ίδιοι που τον κλαίνε. Πόσοι θνητοί πέθαναν πάνω στη γη μας σ’ όλες τις χιλιετηρίδες; τρισεκατομμύρια; τετράκις εκατομμύρια; Παρά ταύτα για ένα μόνο νεκρό το περιβάλλον του νομίζει τώρα ότι χάθηκε το σύμπαν!

Ιερομόναχος Ιουστίνος

Η στάση μπροστά στον θάνατο

The post Η στάση μπροστά στον θάνατο appeared first on Κοινωνία Ορθοδοξίας.