Γιατί πρέπει να έχουμε ταπεινοφροσύνη;

Επειδή δεν υπάρχει απολύτως κανένας λόγος να έχουμε υπερηφάνεια. Για ποιο πράγμα να καυχηθούμε; Όλα τα αγαθά που έχουμε, τόσο τα υλικά όσο και τα πνευματικά, τα οφείλουμε στον Κύριο, αφού, όπως γράφει ο αδελφόθεος Ιάκωβος, κάθε καλή προσφορά και κάθε τέλειο δώρο έρχεται από ψηλά» (1:17). «Τι έχεις που να μην το έλαβες;», μας ρωτάει και ο απόστολος Παύλος· «και αφού το έλαβες από τον Θεό, γιατί καυχιέσαι, σαν να μην το έχεις λάβει ως δώρο;» (Α’ Κορ. 4:7). Ο πρώτος λόγος, λοιπόν, για τον οποίο δεν μπορούμε παρά να έχουμε ταπεινοφροσύνη, είναι η επίγνωση πως όλα όσα έχουμε προέρχονται από τον Θεό και πως η ζωή μας όλη εξαρτάται από τον Θεό.

Υπάρχει, όμως, κι ένας δεύτερος λόγος: η συναίσθηση της αμαρτωλότητάς μας. Γιατί, όπως λέει πάλι ο αδελφόθεος, «όλοι μας κάνουμε πολλά σφάλματα (Ιακ. 3:2), με τα οποία λυπούμε τον Κύριο. Κι αν ισχυριστούμε πως είμαστε αναμάρτητοι», υπογραμμίζει ο Ιωάννης, «εξαπατούμε τον εαυτό μας και δεν λέμε την αλήθεια» (Α’ Ιω. 1:8). Βλέποντας, λοιπόν, τις αμαρτίες μας και μετανοώντας ειλικρινά γι’ αυτές, δεν θα οικειωθούμε την ταπεινοφροσύνη;

Ποια είναι τα σημάδια της πραγματικής ταπεινώσεως;

Ο ταπεινός άνθρωπος ποτέ δεν καυχιέται για τα καλά που έχει, αλλά και ποτέ δεν βαρυγγωμάει για τα κακά που τον βρίσκουν. Με όλους και με όλα μένει αναπαυμένος και ευχαριστημένος, δοξάζοντας συνεχώς τον πανάγαθο Θεό, που τα πάντα οικονομεί για το συμφέρον της ψυχής μας.

Τι είναι υπερηφάνεια;

Υπερηφάνεια είναι το αίσθημα της υπεροχής απέναντι στους άλλους ανθρώπους, το να έχει κανείς μεγάλη ιδέα για τον εαυτό του. Η υπερηφάνεια είναι ταυτόσημη ή συγγενική με τον εγωισμό, την κενοδοξία, την υψηλοφροσύνη, την έπαρση, την οίηση, την αλαζονεία.

«Η υπερηφάνεια», λέει ο σοφός Σειράχ, «είναι μισητή και στον Θεό και στους ανθρώπους» (10:7). Αυτή είναι «η πρώτη αιτία της απομακρύνσεως του ανθρώπου από τον Κύριο (10:12) και πηγή κάθε αμαρτίας» (10:13). Ο άγιος Ιωάννης της Κλίμακος την αποκαλεί «αρχηγό και τελείωση όλων των κακών». Πραγματικά, απ’ αυτήν γεννιέται κάθε αμάρτημα κι απ’ αυτήν προέρχεται κάθε πτώση: η καύχηση, η φιλαρχία, το πείσμα, η ιδιορρυθμία, η περιφρόνηση των άλλων, το μίσος των ελέγχων, η κατάκριση, η συκοφαντία, η ζήλια, η μνησικακία, η υποκρισία, η αγνωμοσύνη, η ανυπακοή, ο θυμός, η ασπλαχνία, η βλασφημία, η αίρεση, η αθεΐα.

Μπορούμε να υπερηφανευόμαστε για κάτι καλό που έχουμε;

Όσο ζεις με το σώμα σου στη γη, μην υπερηφανευτείς για τίποτε. Αλλιώς ο εχθρός θα σε ρίξει οπωσδήποτε σε κάποιο πάθος. Είναι πνευματικός νόμος: «Όπου έγινε πτώση, εκεί κατοίκησε πρώτα η υπερηφάνεια· γιατί το δεύτερο είναι προμήνυμα του πρώτου» (όσιος Ιωάννης της Κλίμακος). Άλλωστε, για ποιο καλό σου μπορείς να υπερηφανεύεσαι; Τίποτα δεν είναι δικό σου. «Τι έχεις που να μην το έλαβες; Αφού, λοιπόν, το έλαβες από τον Θεό, γιατί καυχιέσαι σαν να μην το είχες λάβει ως δώρο;» (Α’ Κορ. 4:7).

Από το βιβλίο: Γέροντος Ευστρατίου (Γκολοβάνσκι), Απαντήσεις σε ερωτήματα χριστιανών. Ιερά Μονή Παρακλήτου, 2012. Ερωτήσεις 145, 147, 18, 116, 47.

Ταπεινοφροσύνη και υπερηφάνεια

The post Ταπεινοφροσύνη και υπερηφάνεια appeared first on Κοινωνία Ορθοδοξίας.

Για μας σήμερα έχει μεταφορική σημασία. “Θύρας” εννοεί τις αισθήσεις. Πρέπει λοιπόν κατά την ώρα της Θείας Λειτουργίας να προσέχουμε τις αισθήσεις μας, ώστε να έχουμε τον νου μας δοσμένο στον Θεό, τα μάτια, την ακοή, τους λογισμούς μας. Και όχι μόνο κατά την διάρκεια της Θείας Λειτουργίας, αλλά και κατά τον υπόλοιπο χρόνο της ζωής μας. Και αυτό, αν πρέπει να το εφαρμόζη κάθε Χριστιανός, πολύ περισσότερο είναι απαραίτητο να το εφαρμόζουμε εμείς που είμαστε Μοναχοί. Γιατί αυτό θέλει ο διάβολος, ο εχθρός της σωτηρίας μας, και γι’ αυτό συνεχώς αγωνίζεται, πότε να μας βάλη λογισμούς και να μολύνη την ψυχή μας. Εκείνος μας τοξεύει με τα βέλη του, αλλά εμείς πρέπει αμέσως να τα παίρνουμε και να τα πετούμε πίσω. Γιατί αν τα αφήσουμε, κερδίζει έδαφος στην ψυχή μας. Να τα βγάζουμε αμέσως και να τα πετούμε, και τότε εκείνος πληγώνεται.

Ας προσπαθήσουμε λοιπόν, πατέρες, σήμερα και πάντοτε να αγωνιζόμαστε πιο πολύ σ’ αυτό.

(1981)

Από το βιβλίο: † Αρχιμανδρίτου Γεωργίου, Ομιλίες σε Εορτές του Τριωδίου και περί αρετών (των ετών 1981-1991) Γ’. Έκδ. Ι.Μ. Οσίου Γρηγορίου, Άγιον Όρος 2017, σελ. 223.

Δυο λόγια για τη νήψη

The post Δυο λόγια για τη νήψη appeared first on Κοινωνία Ορθοδοξίας.

Η αρετή μάς βοηθάει στην πραγματοποίηση του σκοπού της υπάρξεώς μας, δηλαδή στην ένωσή μας με τον Θεό. Δεν είναι δυνατόν ο Θεός, ο αναμάρτητος, η τέλεια Αρετή και το ύψιστο Αγαθό, να ενωθεί με ψυχή που δουλεύει στην αμαρτία και τον αίτιό της διάβολο. Με την αρετή, λοιπόν, που δεν είναι τίποτ’ άλλο παρά η εκπλήρωση του θείου νόμου, νικάμε την αμαρτία, απαρνούμαστε το διάβολο, μοιάζουμε στον Θεό και αξιωνόμαστε να ενωθούμε μαζί Του.

Αληθινός πλούτος είναι μόνο ο πνευματικός, ο πλούτος των αρετών. Έχοντας αυτόν τον πλούτο, ακόμα και αν στερούμαστε όλα τα υλικά αγαθά, κατέχουμε τα πάντα (πρβ. Β’ Κορ. 6:10). Τα πλούτη της γης, τα υλικά αγαθά, όπως είπε ο Κύριος, τα αφανίζουν ο σκόρος και η σκουριά και τα κλέβουν οι κλέφτες (Ματθ. 6:19). Απεναντίας, τα πλούτη του ουρανού, οι αρετές και τα καλά έργα, είναι μόνιμα, ούτε κλέφτης τα αγγίζει ούτε σκόρος τα καταστρέφει (Λουκ. 12:33). Μ’ άλλα λόγια, τα γήινα ανήκουν στη γη και παραμένουν στη γη, όπου αργά ή γρήγορα χάνονται, ενώ τα ουράνια ανήκουν στον ουρανό και παραμένουν άφθαρτα στην αιωνιότητα.

Αληθινά πλούσιος, επομένως, σύμφωνα με τα λόγια του ίδιου του Χριστού, είναι εκείνος που «πλουτίζει τον εαυτό του με ό,τι θέλει ο Θεός» (Λουκ. 12:21), δηλαδή με πλούτη ουράνια. Και αυτά είναι, όπως είπαμε, οι αρετές και τα καλά έργα.

Ας μοιράζουμε, λοιπόν, τον γήινο πλούτο μας, μεγάλο ή μικρό, στους φτωχούς. Ας τρέφουμε τον Χριστό. Και ας γίνουμε πλούσιοι σε καλά έργα, αποταμιεύοντας έτσι τον πνευματικό μας θησαυρό και βάζοντας ένα καλό θεμέλιο για το μέλλον, για την απόκτηση της αιώνιας ζωής (Α’ Τιμ. 6:18, 19).

Από το βιβλίο: Γέροντος Ευστρατίου (Γκολοβάνσκι), Απαντήσεις σε ερωτήματα χριστιανών. Ιερά Μονή Παρακλήτου, 2012. Ερωτήσεις 105, 121, 44.

Τι είναι χριστιανική αρετή;

The post Τι είναι χριστιανική αρετή; appeared first on Κοινωνία Ορθοδοξίας.

Στη μορφή είναι αδυναμία· στην ουσία δύναμη· στις σχέσεις κοινωνική· στην ενέργεια ειρηνική· στη συναλλαγή επιτυχής· στην προέκταση θεϊκή.

Στη μορφή φαίνεται αδυναμία το να μην εκδικείσαι αυτόν που σε έβλαψε. Στην ουσία όμως είναι δύναμη. Δεν τον φοβάσαι, γι’ αυτό δεν προσπαθείς να τον εκδικηθείς, να τον εκμηδενίσεις. Δεν χάνεις τον έλεγχο του σκάφους της ψυχής σου στην τρικυμία του θυμού. Συγκρατείς τον εαυτό σου, την αγανάκτησή σου και δεν αυτοδικείς εσύ, αλλά αφήνεις τον Θεό να ενεργήσει, που είναι καρδιογνώστης, αλάνθαστος, παντοδύναμος.

Το συμβουλεύει και η προς Ρωμαίους: «Μη εαυτούς εκδικούντες, αγαπητοί, αλλά δότε τόπον τη οργή» του Θεού (12.9). Άφησέ το στον Θεό, να εκδικηθεί Εκείνος.

Ένα σκαλοπάτι υψηλότερα: «Προσεύχεσθε υπέρ των επηρεαζόντων υμάς και διωκόντων υμάς, όπως γένησθε υιοί του πατρός υμών του εν ουρανοίς, ότι τον ήλιον αυτού ανατέλλει επί πονηρούς και αγαθούς και βρέχει επί δικαίους και αδίκους» (Ματθ. 5.44-45), που Τον προσβάλλουν με τις αδικίες και παραβάσεις τους.

Δεν απαιτεί δύναμη να προσεύχεσαι γι’ αυτόν που σε έβλαψε; Συμβουλεύουν οι Πατέρες ότι εκδίκηση άριστη είναι η προσευχή υπέρ εκείνου που σε αδίκησε (π.χ. Χρυσοστόμου Υπόμνημα εις τον Ιωάννην, 71.3).

Συνεχίζουμε στην επόμενη βαθμίδα της εξαίσιας κλίμακας της ανεξικακίας: «μη νικώ υπό του κακού, αλλά νίκα εν τω αγαθώ το κακόν» (Ρωμ. 12.21). Όχι μόνο να προσεύχεσαι, μα και να ευεργετείς τον εχθρό σου. «Εάν ουν πεινά ο εχθρός σου, ψώμιζε αυτόν, εάν διψά, πότιζε αυτόν· τούτο γαρ ποιών άνθρακας πυρός [τύψεις] σωρεύσεις επί την κεφαλήν αυτού» (Ρωμ. 12.20).

Στις σχέσεις ονομάσαμε την ανεξικακία κοινωνική, και γιατί χωρίς την ανοχή της δεν μπορεί να υπάρξει συμβίωση και συνεργασία, κοινωνικότητα, αλλά και γιατί κοινωνεί και συνδέεται με πλήθος αρετών. Είναι ουσιώδες εξάρτημα στο θεϊκό μηχάνημα της αγάπης, που σκοπεύει και «χτυπάει» τις πύλες του Ουρανού, ενώ παράλληλα παράγει και προσφέρει στους ουρανόφρονες γηΐνους επιτυχημένη απομίμηση και πρόγευση Παραδείσου!

Στην ενέργεια είναι ειρηνική. Κατορθώνει διπλή ειρήνη. Ειρηνοποιεί πρώτα τους τρίτους, που θέλουν να εκδικηθούν αυτοί για λογαριασμό του ζημιωμένου, με απρόβλεπτες προεκτάσεις. (Ευτυχώς έχει εκλείψει από την πατρίδα μας το φαινόμενο της βεντέτας.)

Πρώτα λοιπόν η ανεξικακία ειρηνεύει τους άλλους, αλλά δεύτερο και κυρίως επιβραβεύει τη γαλήνη στον ίδιο τον προσβεβλημένο.

Συμβουλεύει η Παροιμία της Γραφής «Μην πεις: Όπως μου φέρθηκε θα του φερθώ, θα τον εκδικηθώ για όσα με αδίκησε» (24.29). Αποκαλύπτει σχετικά ο αββάς Κασσιανός: «Δεν ωφελεί τόσο το να συγκρατείς το στόμα σου σε καιρό θυμού και να μη βγάζεις μανιασμένα λόγια, όσο το να καθαρίζεις την καρδιά από τη μνησικακία και να μη περιφέρεις στη διάνοιά σου πονηρούς λογισμούς κατά του αδελφού» (Προς Κάστορα επίσκοπο, Περί οργής).

Η ανεξικακία έχει ενεργητικό χαρακτήρα. Φαίνεται παράδοξο αυτό. Πώς ενεργητικό, εφόσον δεν κάνουμε τίποτε, και τούτο χάριν της ανεξικακίας;

Και όμως. Κάνουμε πάλη μεγάλη για να μη κάνουμε τίποτε, χάριν ανεξικακίας· πάλη αιματηρή πολλές φορές. Το ξέρουν όσοι έχουν πείρα…

Συγκεφαλαιώνουμε τις φάσεις της ανεξικακίας: α) Πειθαναγκασμός του εαυτού μας προς αυτοσυγκράτηση· β) Παροχή συγγνώμης έστω και αιματηρής ψυχικά· γ) Ειρήνη στα μύχια μας ακύμαντη· δ) Προσευχή υπέρ του εχθρού· ε) Αγαθοποιΐα προς αυτόν – η απτή πια απόδειξη της ειλικρινούς και γνήσιας συγγνώμης «από των καρδιών» μας, που επισύρει τη θεία συγγνώμη. Και κάτι που εκφεύγει των στενών προσωπικών ορίων, στ) Προσπάθεια κατευνασμού του περιβάλλοντος που τυχόν φρυάττει για λογαριασμό του αδικημένου.

Πώς λοιπόν η ανεξικακία να μη χαρακτηρισθεί σαν εξυπνότατη δοσοληψία;

Αποτελεί και χαρακτηριστική θεία αρετή: «Προσεύχεσθε υπέρ των επηρεαζόντων υμάς και διωκόντων υμάς, όπως γένησθε υιοί του πατρός υμών του εν ουρανοίς» (Ματθ. 5.44-45), καθώς μας συμβούλευσε ο Λυτρωτής. Μας ανεβάζει στον Ουρανό και μας καθιστά παιδιά του μακροθύμου Θεού! αδελφούς του ανεξικάκου Θεανθρώπου! Θυμόμαστε ότι όταν ο Ιησούς είχε εισέλθει σε μια κώμη Σαμαρειτών και δεν Τον είχαν δεχθεί, αγανάκτησαν οι απόστολοι Ιάκωβος και Ιωάννης και είπαν· «Κύριε, θέλεις είπωμεν πυρ καταβήναι από ουρανού και αναλώσαι αυτούς, ως και Ηλίας εποίησε;»

Ο Χριστός κάθε άλλο παρά συγκατένευσε. «Στραφείς δε επετίμησεν αυτοίς και είπεν· ουκ οιδατε ποίου πνεύματος εστέ υμείς· ο υιός του ανθρώπου ουκ ήλθε ψυχάς ανθρώπων απολέσαι, αλλά σώσαι» (Λουκ .9.52-56).

Αν οι αφιλόξενοι Σαμαρείτες ήσαν άξιοι φωτιάς μια φορά, οι σταυρωτές Του και ο Ιούδας ήσαν εκατό φορές. Στην οδυνηρότερη στιγμή της ζωής Του, όταν βάραινε εξουθενωτικά στο κρεμασμένο σώμα Του και στο καταπληγωμένο πνεύμα Του η πανανθρώπινη αμαρτία, Εκείνος βίωνε την ανώτατη ανεξικακία. Η αποκορύφωσή της εκφράσθηκε στο «Πάτερ, άφες αυτοίς· ου γαρ οίδασι τι ποιούσι» (Λουκ. 23.34).

Συγχωρούσε, προσευχόταν και ευεργετούσε: Χάριζε την παγκόσμια και παγχρονική σωτηρία.

Πώς επομένως αξιούμε να λεγόμαστε χριστιανοί και να λατρεύουμε τον ανεξίκακο και μακρόθυμο Χριστό; Πώς θα μεταλάβεις τον ανεξίκακο Χριστό, αν έχεις μέσα σου έχθρα; Και πώς επιπλέον θα μεταλάβεις από το ίδιο Ποτήριο μαζί με τον μισούμενο; – πράγματα καθαρά και ξάστερα, που δεν σηκώνουν υπεκφυγές και διπλωματίες.

Προηγείται αξιολογικά η αγάπη και ακολουθεί η λατρεία. Πρώτα «αγαπήσωμεν αλλήλους», ώστε ύστερα «εν ομονοία ομολογήσωμεν Πατέρα, Υιόν και Άγιον Πνεύμα, Τριάδα ομοούσιον και αχώριστον» (Θεία Λειτουργία, Προ του ασπασμού).

Στον Θεό άρα αντανακλά κάθε διαλογισμός, λόγος ή ενέργειά μας προς τον «κατ’ εικόνα» Του πλασμένο άνθρωπο (Γεν. 1.26). Υπό το πρίσμα τούτο είναι αδιανόητη η ιδανική λατρεία ενόσω στην καρδιά μαίνεται ανεξέλεγκτα η πυρκαϊά της οργής.

Η αρετή της ανεξικακίας

The post Η αρετή της ανεξικακίας appeared first on Κοινωνία Ορθοδοξίας.