Μαρτυρία και διδαχή

Μη συσχηματίζεσθε (Κυριακή μετά τα Φώτα, Ματθ. 4.12-17)
Μη συσχηματίζεσθε (Κυριακή μετά τα Φώτα, Ματθ. 4.12-17)

Κυριακή μετά τα Φώτα: Ο Χριστός αρχίζει τη δημόσια δράση Του για να εκπληρωθεί «το ρηθέν δια Ησαΐου του προφήτου λέγοντος [9.1-2]… Γαλιλαία των εθνών, ο λαός ο καθήμενος εν σκότει είδε φως μέγα, και τοις καθημένοις εν χώρα και σκιά θανάτου φως ανέτειλεν αυτοίς… ήγγικε γάρ η βασιλεία των ουρανών» .

Είπε στους δικούς Του ο Ιησούς στο αμέσως επόμενο κεφάλαιο του σημερινού αναγνώσματος: «Υμείς έστε το φως του κόσμου, ου δύναται πόλις κρυβήναι επάνω όρους κειμένη· ουδέ καίουσι λύχνον και τιθέασιν αυτόν υπό τον μόδιον, αλλ’ επί την λυχνίαν, και λάμπει πάσι τοις εν τη οικία. ούτω λαμψάτω το φως υμών έμπροσθεν των ανθρώπων» (Ματθ. 5.14-16).

Η Βασιλεία των Ουρανών, φως! Οι πολίτες της: φωτόλουστοι και φωτοφόροι!

Ας δούμε σήμερα έναν ύπουλο εχθρό, φωτοσβέστη – για την ακρίβεια κρύβει το φως κάτω από τον μόδιο, που ήταν μέτρο χωρητικότητας σιτηρών. Ας δούμε για να προφυλαχθούμε. Θα μιλήσουμε για τον κίνδυνο του εξευτελιστικού «συσχηματισμού».

Μας προτρέπει ο Παύλος: «Παρακαλώ… μη συσχηματίζεσθε τω αιώνι τούτω» (Ρωμ. 12.1-2). Η λέξη «συσχηματίζεσθε», δεν είναι τυχαία. Δεν λέει π.χ. μη ταυτίζεσθε με τη νοοτροπία του κόσμου τούτου. Ο συσχηματισμός έχει κάποια λεπτή απόχρωση: Έχει να κάνει με το εξωτερικό σχήμα, ενώ άλλο είναι η ουσία, το εσωτερικό. Δηλ. ενδέχεται κάποιος εξωτερικά να συνταυτίζεται με το περιρρέον κλίμα αν και ψυχικά δεν είναι σύμφωνος.

Λοιπόν «μη συσχηματίζεσθε τω αιώνι τούτω». Ο αιώνας τούτος ο απατεώνας (Ακάθιστος Ύμνος ΙΒ΄ Οίκος) ζητάει «να μην είμαστε σχολαστικοί», να κρατήσουμε «τα λίγα και σπουδαία, τα μεγάλα να κρατήσουμε. Τα μικρά, οι λεπτομέρειες, δεν πειράζει».

Φοβερή παγίδα ο «μινιμαλισμός», αφού ο μινιμαλισμός στην πίστη οδηγεί σε συγκρητισμό – ο όρος σημαίνει, θεολογικά κυρίως, ένωση, ανακάτεμα και φυρμό παράταιρων θρησκευτικών ιδεών και επομένως νόθευση και απώλεια της γνησιότητας· προέρχεται από τους Κρήτες που καίτοι διαιρεμένοι μεταξύ τους και αντιμαχόμενοι ενώνονταν μπροστά σε κοινό κίνδυνο.

Η αποψιλωμένη πίστη, λοιπόν, καταφέρει σε συγκρητισμό, έξω από τη μία, αγία, καθολική και αποστολική Εκκλησία, την Ορθόδοξη, όπως την ομολογούμε στο Σύμβολο της Πίστεως.

Ο αποψιλωμένος τώρα βίος παρασύρει στην προσομοίωση με τον κοσμικό τρόπο ζωής. Αλλά μετά την πτώση των πρωτοπλάστων «οι πάντες εξέκλιναν, συνάμα αχρειώθηκαν» (Ψαλμ. 13.3), οπότε «ο κόσμος όλος εν τω πονηρώ κείται» (Α΄ Ιω. 5.19). Αυτό είναι το ένα. Μα και κάτι δεύτερο: Ο κόσμος είναι μάταιος, όνειρο, σκιά. «Παράγει γάρ το σχήμα του κόσμου τούτου», παρατηρεί ο Παύλος (Α΄ Κορ. 7.31). Καί δεν περνάει, δεν φεύγει μόνο εσχατολογικά (ή έστω προσωπικά, με τον θάνατο του καθενός μας), αλλά και μεταβάλλεται πολύ συχνά.

Πώς πια θ’ αφήσουμε το θέλημα του Θεού και θα προχωρήσουμε στον παραγόμενο, παρερχόμενο κόσμο; Ο συσχηματισμός σημαίνει αδυναμία.

* * *

Ο κόσμος έχει ορισμένες αντιλήψεις, και απαιτείται δύναμη, παρρησία και ενίοτε θυσία για να πας αντίθετα, να μη γίνεις όχλος. Στους μηχανισμούς τής μαζοποιήσεως – γιατί για μηχανισμούς καλοστημένους και καλοκουρδισμένους πρόκειται συνήθως – χάνεται το πρόσωπο ή μάλλον μπαίνει ανεπαίσθητα κάτω από δουλεία ταπεινωτική, αδιανόητη. Συνειδητά ή ασυνείδητα υποκύπτει η συνείδηση.

Χίλια-δυο πράγματα ζητάει η σημερινή κατ’ επίφαση κοινωνία, που στην αρχή τα δείχνει με τρόπο έντεχνο και πονηρό σαν «κεραίες» και «ιώτα», σαν ελάχιστα, αναπόφευκτα και αμελητέα: «Όλοι έτσι κάνουν. Δεν ζεις σε σπηλιά. Αναστρέφεσαι και συναναστρέφεσαι μέσα στον κόσμο. Εσύ θα τον διορθώσεις; Εσύ θα γυρίσεις πίσω το ποτάμι; Αφού όλοι έτσι κάνουν, και αν ακόμη έχεις ενοχή, είναι μικρή. Δε βαριέσαι; Δεν είναι φρόνιμο να ξεχωρίζεις από τους άλλους. Προσποιήσου για λίγο».

Είναι παράτολμο και υπάρχει φόβος να πέσουμε σε δεινή παγίδα του πολυμήχανου διαβόλου αν δεχθούμε να μας ναρκώσει η υποβολή εκείνου του «Προσποιήσου για λίγο, και ας μην το πιστεύεις· για λίγο μόνο…».

Υπήρχαν μάρτυρες που φαύλιζαν με αποτροπιασμό τη συμβουλή των διωκτών τους και δεν άνοιγαν την κενή παλάμη τους πάνω από τον βωμό. Αν ενέδιδαν, θα νόμιζε το αμφιθέατρο ότι θυσίασαν λιβανωτό, και θα διέφευγαν τους βασανισμούς και τον φρικτό θάνατο.

Υπήρχαν νεομάρτυρες που έμεναν ασυγκίνητοι και αδελέαστοι όταν επιχειρούσαν να τους κάνουν να «κιοτέψουν» μετερχόμενοι φιλανθρωπία δήθεν: «Λυπήσου τα νιάτα σου, κάνε εικονικά ότι τουρκεύεις και μετά φύγε σε μακρινό τόπο και ζήσε χριστιανικά».

Συνηθισμένη στρατηγική του κακού είναι να παρουσιάζει τις υποχωρήσεις σαν αμελητέες και ανάξιες λόγου. Μα τότε γιατί να μην αντιστρέφουμε το επιχείρημά του σαν μπούμεραγκ; Αφού είναι μηδαμινές, γιατί να πέφτουμε; Δεν θα του κάνουμε τη χάρη στα μικρά. Αν υποσταλεί κανείς στα μικρά, θα κατρακυλήσει και στα μεγάλα, μια που ο κόσμος απορρίπτει και αυτή την πίστη και την παίρνει για παρωχημένη.

* * *

Εκτός από την αδυναμία υφίσταται και δεύτερος κίνδυνος να πέσουμε στον συσχηματισμό, ο κίνδυνος να εκκοσμικευθούμε για να προσεγγίσουμε και να ωφελήσουμε τους άλλους.

Σύμφωνοι· να βοηθάμε, αλλά χωρίς αβαρίες στον νόμο του Θεού. Είναι εκφραστική η λέξη αβαρία. Τα πλοία σε τρικυμία πετούσαν τα μη αναγκαία βάρη στη θάλασσα για να ελαφρώσουν και να μην καταποντισθούν. Εμείς αντίθετα, κινδυνεύουμε όταν κάνουμε αβαρίες σε ζητήματα πίστεως και ήθους.

Δεν έχουμε το δικαίωμα να συσχηματιζόμαστε με το κοσμικό φρόνημα. Ο πιστός ζει μέσα στον κόσμο και ταυτόχρονα έξω από τη νοοτροπία του. Έπρεπε να είχαμε τη δύναμη να ελκύσουμε εμείς το περιβάλλον μας κατά το παράδειγμα εκείνου (του Παύλου) που εκμυστηρεύθηκε «Τοις πάσι γέγονα τα πάντα, ίνα πάντως τινάς σώσω» (Α΄ Κορ. 9.22).

Όταν ωστόσο δεν έχουμε τη δύναμη να επηρεάσουμε εμείς, τουλάχιστον ας μην επηρεαζόμαστε. Ζούμε δυστυχώς εν πολλοίς «εν μέσω γενεάς σκολιάς και διεστραμμένης» και άρα φαινόμαστε – πρέπει να φαινόμαστε – «ως φωστήρες εν κόσμω» (Φιλ. 2.15). Άλλο το να ζεις στον κόσμο και άλλο το να γίνεσαι κόσμος.

* * *

Με τα παραπάνω δεν εννοούμε πως πρέπει να κλεισθούμε στον εαυτό μας και να αδιαφορούμε για τον συνάνθρωπο εγωϊστικά. Να βοηθάμε, αλλά προσεκτικά.

Δεν έχουμε δικαίωμα να παύουμε να είμαστε «το φως του κόσμου». Είμαστε μια μαρτυρία και διαμαρτυρία. Η ευθαρσής άρνησή μας και το «βέτο» στον συσχηματισμό, μεταποιείται σε δείκτη πορείας των λοιπών. Πώς θα διαψεύσουμε τον ευαγγελιστή που διακηρύσσει ότι «το φως εν τη σκοτία φαίνει, και η σκοτία αυτό ου κατέλαβεν» (Ιω.1.5); Έχουμε ευθύνη, δεν γίνεται να σβήσουμε. Είμαστε η ψυχή του κόσμου. Όση σημασία έχει η ψυχή για το σώμα, τόση σημασία έχουν οι πιστοί για τον κόσμο, καθώς παραλληλίζει ένα πρωτοχριστιανικό κείμενο (Προς Διόγνητον 6.1).

Ας μην ξεχνάμε ποτέ ότι είμαστε μεν λίγοι, έχουμε όμως δύναμη γιατί δεν είμαστε μόνοι: έχουμε σύμμαχο τον Παντοδύναμο. Αφ’ ετέρου υπάρχουν και άλλα άτομα, που ίσως δεν τα γνωρίζουμε, και περιμένουν εμάς για να εκδηλωθούν.

Άλλωστε, δεν ντρέπονται οι ζοφεροί και να ντρεπόμαστε εμείς, οι «υιοί φωτός… και υιοί ημέρας» και όχι «νυκτός ουδέ σκότους»! (Α΄ Θεσ. 5.5).

Αφού δεν στέκεται η άποψη και η συστολή «Εγώ θ’ αλλάξω τον κόσμο;» ας περάσουμε στην ειρηνική αντεπίθεση. Ειρηνική μα σταθερή. Πάρα πολλές φορές οι αγνωστικιστές και οι φαύλοι είναι θρασύδειλοι. Αναδιπλώνονται, ζαρώνουν, οπισθοδρομούν και στην πρώτη ακόμη «ντουφεκιά», όταν συναντούν αποφασιστική αντίσταση.

Μη μας υποκλέπτει ο διάβολος χάριν δήθεν των καλών τρόπων και της ανωτερότητας, υποβάλλοντάς μας τον λογισμό μην τους λυπήσουμε, μη μας χαρακτηρίσουν σαν ανθρώπους χωρίς λεπτότητα. Ας προσευχόμαστε να μας φωτίζει ο Θεός πώς να χειριζόμαστε τις καταστάσεις. Με σύνεση δε και ευφυΐα ας μιλήσουμε και ας ενεργούμε.

Μην κρυβόμαστε μπροστά στον κόσμο. Αλλού να κρυβόμαστε, στην εκκλησία, όταν είμαστε σε φιλόθεα περιβάλλοντα. Εκεί να κρύβουμε τις τυχόν ασκήσεις μας και τον φλογερό ζήλο μας για τον Ιησού, για να μην ακούσουμε μπράβο και εύγε, φουσκωτικά του εγωϊσμού μας. Ενώ όταν βρισκόμαστε σε εναντίους χώρους, εκεί θα πούμε και ότι νηστεύουμε και ότι (προσπαθούμε να) κρατάμε τους κανόνες της Εκκλησίας. Εκεί θα έχουμε όχι παλαμάκια και εγωϊσμούς, αλλά ειρωνείες και χλευασμούς.

Μας φωνάζει ο «μεγαλοφωνότατος» Ησαΐας: «Ισχύστε χέρια χαλαρωμένα και γόνατα παραλυμένα· αναθαρρείστε οι λιγόψυχοι στη διάθεση· ισχύσθε, μη φοβάσθε» (35.3-4).

Και σαν να το επεξηγεί ο Παύλος στο παιδί του, τον απόστολο Τιμόθεο: «Ου γαρ έδωκεν ημίν ο Θεός πνεύμα δειλίας, αλλά δυνάμεως και αγάπης και σωφρονισμού. μη ουν επαισχυνθής το μαρτύριον του Κυρίου ημών» (Β΄ Τιμ. 1.7-8).

Η αισχύνη, εκτός του ότι αποτελεί απόδειξη δειλίας σε προσωπικό επίπεδο, συνιστά και έλλειψη αγάπης, απώλεια ευκαιρίας να βοηθήσεις στον σωφρονισμό τού πλησίον που παρεκτρέπεται.

Ακροτελεύτια, σαν να συμποσεί και κωδικοποιεί προτρεπτικά τη στάση μας το σημερινό αποστολικό ανάγνωσμα από την προς Εφεσίους. Λοιπόν «ω τέκνα φωτόμορφα της Εκκλησίας» (Ιαμβικός ειρμός Ε΄ Ωδής Πεντηκοστής): Μην τρικλίζετε «κλυδωνιζόμενοι και περιφερόμενοι παντί ανέμω» (Εφ. 4.14). Όχι με «πνεύμα δειλίας, αλλά δυνάμεως» «ως τέκνα φωτός περιπατείτε» (Εφ. 5.8). Αμήν!

 

Ιουστίνος ιερομόναχος

 

 

Μη συσχηματίζεσθε (Κυριακή μετά τα Φώτα, Ματθ. 4.12-17)

Ορθόδοξη πίστη και ζωή στο email σας. Λάβετε πρώτοι όλες τις τελευταίες αναρτήσεις της Κοινωνίας Ορθοδοξίας:
Έχετε εγγραφεί επιτυχώς στο newsletter! Θα λάβετε email επιβεβαίωσης σε λίγα λεπτά. Παρακαλούμε, ακολουθήστε τον σύνδεσμο μέσα του για να επιβεβαιώσετε την εγγραφή. Εάν το email δεν εμφανιστεί στο γραμματοκιβώτιό σας, παρακαλούμε ελέγξτε τον φάκελο του spam.
Έχετε εγγραφεί επιτυχώς στο newsletter!
Λυπούμαστε, υπήρξε ένα σφάλμα. Παρακαλούμε, ελέγξτε το email σας.