Γι’ αυτό και αφού ο ιερεύς τελειώσει την ευχή, διαβάζει μεγαλόφωνα αυτή την αιτιολογία, διότι είναι και κατάληξη της ευχής και δοξολογία, ώστε να την ακούσουν όλοι, για να μετάσχουν όλοι στον ύμνο και να υμνηθεί απ’ όλη την Εκκλησία ο Θεός. Και πράγματι, αυτοί ακούγοντας συμμετέχουν στον ύμνο. Διότι όταν προφέρει ο ιερεύς αυτή τη δοξολογία, οι πιστοί όλοι προσθέτουν το «Αμήν», και με τη λέξη αυτή οικειοποιούνται όλα όσα είπε εκείνος.

Κατόπιν αρχίζει ο ιερεύς τις ιερές ψαλμωδίες και ολοκληρώνουν οι παριστάμενοι ψάλλοντας τα θεόπνευστα λόγια των ιερών Προφητών: «Αγαθόν το εξομολογείσθαι τω Κυρίω και ψάλλειν τω ονόματί Σου, Ύψιστε» (Ψαλμ. 91:2). Το ρητό αυτό αρμόζει στην αρχή, διότι λέγει για τον ύμνο ότι είναι κάτι αγαθό, πράγμα που πρέπει να γνωρίζουμε οπωσδήποτε για κάθε ύμνο· λέγοντας δε “εξομολογείσθαι” εννοεί την ευχαριστία, την ύμνηση.

Όταν ψαλούν αυτοί και οι υπόλοιποι στίχοι του ύμνου, ο διάκονος προτρέπει τους πιστούς σε προσευχή, παραγγέλλοντας να δεηθούν όπως και πρωτύτερα.

Όσο τελείται η ψαλμωδία και προσεύχονται οι πιστοί, ο ιερεύς μέσα στο άγιο βήμα προσεύχεται στον Θεό γενικά για το πλήρωμα της Εκκλησίας και ιδιαίτερα για εκείνους που στολίζουν τον άγιο οίκο Του και επιθυμούν να τον αναδείξουν σε όλα λαμπρό, για να δοξαστούν και αυτοί από Αυτόν· και προσθέτει την ουσιωδέστατη αιτία: «Ότι σον το κράτος και σου εστίν η βασιλεία». Σαν να λέγει· οι βασιλείς έχουν τη δόξα και τη δύναμη να κάνουν λαμπρούς όσους θέλουν. Συ όμως είσαι Βασιλεύς αιώνιος, και δική Σου είναι η εξουσία και δική Σου η βασιλεία.

Και αυτή την αιτιολογία, που είναι δοξολογία, ο ιερεύς την εκφωνεί με δυνατή φωνή ώστε να την ακούσουν όλοι οι πιστοί. Και ύστερα, παίρνοντάς τους συμμετόχους του ύμνου προς τον Θεό, όπως και προηγουμένως, αρχίζει πάλι την ψαλμωδία και συμπληρώνουν οι πιστοί. Έπειτα ζητούν από τον Θεό τα αιτήματα που απευθύνει ο διάκονος, σύμφωνα με αυτά που είπαμε και προηγουμένως.

Ο δε ιερεύς, αφού κάνει πάλι ευχή για τους συμπροσευχόμενους πιστούς, ώστε να επιτύχει ο καθένας ιδιαιτέρως ό,τι ζητεί προς το συμφέρον του από τον Θεό, και ακόμη ζωή αιώνια στο μέλλον, προσθέτει ως αιτία την αγαθότητα και φιλανθρωπία του Θεού· και επειδή η αιτία αυτή είναι η κατάληξη της ευχής, τη λέγει δυνατά ώστε να την ακούσουν όλοι.

Κατόπιν αρχίζει την τρίτη ψαλμωδία.

Όταν ψάλλεται αυτή, γίνεται η είσοδος του Ευαγγελίου με συνοδεία λαμπάδων και θυμιαμάτων και πομπή όλων όσοι υπηρετούν μέσα στο άγιο βήμα· κρατεί δε το Ευαγγέλιο ο διάκονος ή, σε απουσία του, ο ιερεύς.

Ο δε ιερεύς, ενώ μέλλει να εισέλθει στο θυσιαστήριο, στέκεται σε μικρή απόσταση προ της Ωραίας Πύλης, μέχρις ότου συμπληρωθεί η ψαλμωδία, και παρακαλεί τον Θεό να εισέλθουν μαζί του στο θυσιαστήριο άγιοι Άγγελοι και να γίνουν συμμέτοχοί του στην ιερουργία και τη δοξολογία. Και προσθέτει την αιτία, ότι πρέπει και από τους Αγγέλους και από τους ανθρώπους να δοξάζεται και να προσκυνείται. Διότι αυτό θέλει να πει η έκφραση «πάσα δόξα, τιμή και προσκύνησις»: αναφέρεται σε όλους όσοι γνωρίζουν να δοξάζουν, να τιμούν και να προσκυνούν τον Θεό.

Και αφού ευχηθεί αυτά ο ιερεύς, εισέρχεται στο θυσιαστήριο και αποθέτει το Ευαγγέλιο στην αγία τράπεζα.

Από το βιβλίο: Αγίου Νικολάου Καβάσιλα, Ερμηνεία της Θείας Λειτουργίας. Μετάφραση Αντ. Γαλίτη. Εκδόσεις Το Περιβόλι της Παναγίας, σελ. 61.

Τα αντίφωνα και οι ευχές που τα συνοδεύουν

The post Τα αντίφωνα και οι ευχές που τα συνοδεύουν appeared first on Κοινωνία Ορθοδοξίας.

Αλλά δεν ανήκει σε όλους να παραθέτουν τον εαυτό τους στον Θεό. Διότι δεν αρκεί μόνο να το πει κανείς, πρέπει να συμφωνήσει και ο Θεός. Αυτό οπωσδήποτε απαιτεί παρρησία προς τον Θεό, και την παρρησία την προξενεί η καθαρή συνείδηση, όταν η καρδιά μας δε μας κατηγορεί (Α’ Ιω. 3:21), όταν φροντίζουμε τα του Θεού, όταν για χάρη της φροντίδας που έχουμε στα του Θεού καταφρονούμε τα δικά μας. Διότι τότε εμείς οι ίδιοι παραιτούμαστε από τη φροντίδα για τον εαυτό μας και την παραθέτουμε με ασφάλεια στον Θεό, με βέβαιη πίστη ότι θα δεχθεί την παρακαταθήκη του εαυτού μας και θα τη φυλάξει. Επειδή λοιπόν το πράγμα αυτό απαιτεί τόση σοφία και επιμέλεια, γι’ αυτό, άλλοτε μεν καλούμε σε βοήθεια την Παναγία Μητέρα του Θεού και όλη τη χορεία των Αγίων και έτσι κάνουμε την παράθεσή μας στον Θεό (διότι το ρήμα «μνημονεύσαντες» έχει τη σημασία του να καλέσουμε, να δεηθούμε)· άλλοτε δε, αφού ζητήσουμε πρωτύτερα «την ενότητα της πίστεως και την κοινωνία του Αγίου Πνεύματος», κατόπιν παραθέτουμε στον Θεό «εαυτούς και αλλήλους και πάσαν την ζωήν ημών».

Τι είναι η ενότητα της πίστεως; «Ο δίψυχος άνθρωπος, λέγει, είναι ακατάστατος σε όλες του τις ενέργειες» (Ιακ. 1:8)· δίψυχο εννοεί τον αμφίβολο και σε όλα αβέβαιο. Ο τέτοιος άνθρωπος κλίνει και προς τις δύο πλευρές και προς καμιά δε βαδίζει σταθερά. Το αντίθετο από αυτό δηλώνει η ενότητα: το μόνιμο, το βέβαιο, το σταθερό. Πράγματι, αυτός που πιστεύει με βεβαιότητα κάτι, ένα γνωρίζει γι’ αυτό, ή ότι είναι, ή ότι δεν είναι. Ο αμφίβολος όμως γίνεται φανερός και από την ονομασία του ότι κλίνει και προς τα δύο.

Αυτό είναι λοιπόν η ενότητα της πίστεως: κάτι το ακλόνητο, το απαλλαγμένο από κάθε αμφιβολία.

Η δε κοινωνία του Αγίου Πνεύματος σημαίνει τη χάρη του Αγίου Πνεύματος. Και λέγεται κοινωνία διότι, αφού ο Κύριος γκρέμισε δια του σταυρού το μεσότοιχο του φραγμού (Εφ. 2:14) που υπήρχε ανάμεσα στον Θεό και σ’ εμάς, έπρεπε πλέον εκείνοι που ήταν πρωτύτερα χωρισμένοι και δεν είχαν τίποτε κοινό μεταξύ τους, να έρθουν σε επαφή και κοινωνία. Αυτό το πραγματοποίησε η κάθοδος του Αγίου Πνεύματος επάνω στους Αποστόλους. Έκτοτε το άγιο βάπτισμα και όλη η πηγή των θείων χαρίτων ανοίχθηκε για τους ανθρώπους και, κατά τον μακάριο Πέτρο, γίναμε «κοινωνοί θείας φύσεως» (Β’ Πετρ. 1:4).

Χρειάζονται λοιπόν και η βέβαιη πίστη και η βοήθεια του Αγίου Πνεύματος σ’ εκείνον που θέλει να παραθέσει καλώς τον εαυτό του στον Θεό.

Και όχι μόνο τον εαυτό του ο καθένας, αλλά και “αλλήλους” να παραθέτουμε στον Θεό. Διότι πρέπει όχι μόνο το δικό του καλό να ζητεί ο καθένας, αλλά και το καλό των άλλων, σύμφωνα με το νόμο της αγάπης (Α’ Κορ. 10:24).

Από το βιβλίο: Αγίου Νικολάου Καβάσιλα, Ερμηνεία της Θείας Λειτουργίας. Μετάφραση Αντ. Γαλίτη. Εκδόσεις Το Περιβόλι της Παναγίας, σελ. 59.

Για την παράθεση εαυτών και αλλήλων στον Θεό

The post Για την παράθεση εαυτών και αλλήλων στον Θεό appeared first on Κοινωνία Ορθοδοξίας.

Πρώτα πρώτα, διότι αυτή η φράση περιέχει εξομολόγηση και ευχαριστία. Έπειτα, το να ζητούμε το έλεος από τον Θεό, ισοδυναμεί με το να ζητούμε τη βασιλεία Του, την οποία ο Χριστός υποσχέθηκε να δώσει σε όσους τη ζητούν, και όχι μόνο αυτήν, αλλά και όλα τα άλλα που έχουμε ανάγκη (Ματθ. 6:33)· και γι’ αυτό οι πιστοί αρκούνται σ’ αυτή τη δέηση, η οποία έχει δύναμη για όλα μαζί.

Και από πού μπορούμε να μάθουμε ότι το έλεος του Θεού σημαίνει τη βασιλεία Του;

Από εκείνα που λέγει ο Χριστός για το κατόρθωμα των ελεημόνων και για την ανταμοιβή της καλοσύνης τους που θα πάρουν από Αυτόν: αλλού λέγει ότι αυτοί θα ελεηθούν, ενώ αλλού, ότι θα κερδίσουν τη βασιλεία, σαν να είναι το ίδιο, να επιτύχεις το έλεος του Θεού ή να λάβεις τη βασιλεία Του. Διότι λέγει: «Μακάριοι οι ελεήμονες, ότι αυτοί ελεηθήσονται» (Ματθ. 5:7).

Αλλού πάλι ο Χριστός, σαν να ερμηνεύει τον εαυτό Του και να εξηγεί τι είναι να ελεηθεί κανείς, λέγει: «Θα πει ο Βασιλεύς στους από τα δεξιά Του», εννοώντας τους ελεήμονες: «Ελάτε οι ευλογημένοι του Πατέρα μου να κληρονομήσετε την ετοιμασμένη για σας βασιλεία» (Ματθ. 25:34).

Και διαφορετικά: αν μέσω των πράξεων που κάνουν οι ελεήμονες άνθρωποι, θελήσει κανείς να σκεφθεί το έργο του θείου ελέους, θα βρει ότι το θείο έλεος ισοδυναμεί ακριβώς με τη βασιλεία. Πράγματι, τι κάνουν οι ελεήμονες; «Πείνασα, λέγει, και μου δώσατε να φάγω, δίψασα και μου δώσατε να πιώ» (Ματθ. 25:35). Επομένως και ο Χριστός, εκείνους τους οποίους ελεεί, θα τους δεχθεί να λάβουν μέρος στην τράπεζά Του. Και ποια είναι αυτή; «Να τρώγετε και να πίνετε στη δική μου τράπεζα στη βασιλεία μου» (Λουκ. 22:30). Και για να δεις πόση λαμπρότητα έχει εκείνη η τράπεζα και ότι δεν είναι τράπεζα δούλων αλλά βασιλέων, μάθε ότι εκείνος ο οποίος θα υπηρετεί σε αυτή την τράπεζα είναι ο Κύριος των πάντων. Διότι λέγει: «Θα ζωστεί, θα τους βάλει να καθίσουν και θα περάσει να τους υπηρετήσει» (Λουκ. 12:37).

Επίσης ο Κύριος θα ντύσει τη γυμνότητα του ελεημένου. Δεν θα του δώσει λοιπόν βασιλική στολή; Πράγματι, θα τον ντύσει από τα οικεία και δικά Του. Και δεν υπάρχει στον Χριστό τίποτε το δουλικό, αφού είναι Βασιλεύς, όπως και σ’ εμάς δεν υπάρχει τίποτε το βασιλικό, αφού είμαστε δούλοι. Αυτό είναι το “ένδυμα του γάμου” (Ματθ. 22:12) που όσοι το φορούν πρέπει να βρίσκονται μέσα στη βασιλεία, διότι ο Βασιλεύς δε θα έχει τίποτε να τους μεμφθεί και να τους βγάλει έξω από τον νυμφώνα.

Τι άλλο ακόμη; Θα ανοίξει το σπίτι Του, θα τους βάλει μέσα και θα τους αναπαύσει. «Διότι, λέγει, ήμουν ξένος και με περιμαζέψατε» (Ματθ. 25:35). Αλλά εκείνοι που κρίθηκαν άξιοι για μια τέτοια χάρη, δεν είναι πλέον δούλοι, αλλά υιοί. Διότι λέγει: «Ο δούλος δεν μένει στην οικία αιώνια· ο υιός μένει αιώνια» (Ιω. 8:35). Οι δε υιοί είναι επίσης και κληρονόμοι, όχι μόνο της βασιλείας, αλλά και Αυτού που κατέχει τη βασιλεία· διότι λέγει: «Κληρονόμοι μεν Θεού, συγκληρονόμοι δε Χριστού» (Ρωμ. 8:17).

Έτσι, το να ζητούμε το έλεος από τον Θεό είναι το ίδιο με το να ζητούμε να επιτύχουμε τη βασιλεία Του.

Από το βιβλίο: Αγίου Νικολάου Καβάσιλα, Ερμηνεία της Θείας Λειτουργίας. Μετάφραση Αντ. Γαλίτη. Εκδόσεις Το Περιβόλι της Παναγίας, σελ. 56.

Τι σημαίνει η αίτηση του θείου ελέους

The post Τι σημαίνει η αίτηση του θείου ελέους appeared first on Κοινωνία Ορθοδοξίας.

Οι φράσεις της Γραφής: «Τι να προσευχηθούμε, όπως πρέπει, δε γνωρίζουμε» (Ρωμ. 8:26), και: «Να μη βαττολογούμε» (Ματθ. 6:7), να μη φλυαρούμε δηλαδή στην προσευχή, μας διδάσκουν αυτά που είναι αναγκαία για την προσευχή. Και πρώτα μας διδάσκουν τον τρόπο, ότι δηλαδή πρέπει να προσευχόμαστε εν ειρήνη.

Γιατί λοιπόν ευθύς μετά τη δοξολογία μάς καλεί να υποβάλλουμε στον Θεό αιτήσεις χωρίς να προηγηθεί ούτε εξομολόγηση, ούτε ευχαριστία στον Θεό; Διότι λέγοντας ειρήνη περιέλαβε μέσα της και αυτά τα δύο, αν θέλει κανείς να προσέξει με ακρίβεια. Διότι δεν μπορεί να έχει ειρήνη μέσα του εκείνος που είναι δυσαρεστημένος απ’ όσα του συμβαίνουν στη ζωή, αλλά μόνο εκείνος που είναι ευγνώμων και σε όλα ευχαριστεί, σύμφωνα με το νόμο του μακαρίου Παύλου (Α’ Θεσ. 5:18)· ούτε εκείνος που δεν έχει καθαρή συνείδηση, και συνείδηση καθαρή δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς εξομολόγηση. Ώστε εκείνος που προσεύχεται με ειρήνη, είχε προηγουμένως την ψυχή του σε κατάσταση ευχαριστίας και εξομολογήσεως.

Εκτός τούτου και η αίτηση που απευθύνουν στον Θεό τους παρουσιάζει και να ευχαριστούν και να εξομολογούνται. Διότι τι ζητούν; Να ελεηθούν. Και τούτο είναι αίτημα καταδίκων, οι οποίοι, όταν δεν έχουν να απολογηθούν και να πουν κάποια δικαιολογία, αφήνουν τελευταία αυτή την κραυγή προς τον δικαστή, προσδοκώντας να επιτύχουν εκείνα που ζητούν, όχι από τη δικαιοσύνη, αλλά από τη φιλανθρωπία του δικαστή. Με αυτό αναγνωρίζουν πολλή φιλανθρωπία στον δικαστή, και στον εαυτό τους κακία, από τα οποία το δεύτερο είναι εξομολόγηση, ενώ το άλλο ευχαριστία.

Παρακινεί δε ευθύς από την αρχή ο ιερεύς το λαό στην προσευχή, αν και είναι ο ίδιος ορισμένος για την προσευχή και γι’ αυτό επικεφαλής του λαού ως πρεσβευτής και μεσίτης τους. Αυτό το κάνει για να ενεργοποιηθεί η δική του δέηση και έτσι να είναι πολύ αποτελεσματική, όπως είπε ο Απόστολος Ιάκωβος (Ιακ. 5:16). Και ενεργοποιείται η δέηση του δικαίου, όταν όλοι εκείνοι για τους οποίους γίνεται η δέηση προσφέρουν όλα όσα εξαρτώνται από αυτούς: καλοσύνη, προσευχές, επιείκεια και ό,τι άλλο γνωρίζουν ότι ευχαριστεί τον Θεό.

Και ποια είναι ευθύς η πρώτη αίτηση; «Υπέρ της άνωθεν ειρήνης και της σωτηρίας των ψυχών ημών».

Αφού πρωτύτερα μας δίδαξε με ποια διάθεση πρέπει να προσευχόμαστε, τώρα διδάσκει και τι πρέπει πρώτα να ζητούμε, δηλαδή την ειρήνη από τον Θεό και τη σωτηρία των ψυχών μας. Διότι και ο Χριστός έτσι παρήγγειλε, να ζητούμε πρώτα τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη Του (Ματθ. 6:33). Και η μεν “σωτηρία των ψυχών” υποδηλώνει τη βασιλεία του Θεού, η δε “άνωθεν ειρήνη” τη δικαιοσύνη Του, για την οποία είπε ο Παύλος: «Η ειρήνη του Θεού, η ασύλληπτη σε κάθε νου» (Φιλιπ. 4:7)· αυτήν άφησε ο Κύριος στους Αποστόλους, όταν ανέβαινε προς τον Πατέρα, λέγοντας: «Σας αφήνω ειρήνη, σας δίνω τη δική μου ειρήνη» (Ιω. 14:27). Διότι όπως εκεί η λέξη δικαιοσύνη δεν σημαίνει μόνο τη διανομή του ίσου, αλλά δηλώνει γενικά κάθε είδος αρετής, έτσι κι εδώ η λέξη ειρήνη έχει κάποιο νόημα καθολικό· διότι η ειρήνη είναι καρπός όλων των αρετών και όλης της πνευματικής σοφίας. Δεν μπορεί να αποκτήσει κανείς τέλεια ειρήνη, αν του λείπει και μια μόνο αρετή, αλλά είναι ανάγκη, εκείνος που θέλει να γίνει κάτοχος της ειρήνης, να φτάσει σ’ αυτή δια μέσου όλων των αρετών.

Πρέπει λοιπόν πρώτα να ασκούμε τους εαυτούς μας στην ειρήνη, η οποία είναι δυνατή στους ανθρώπους, και έπειτα να ζητούμε από τον Θεό τη δική Του ειρήνη· αυτό ισχύει και για κάθε αρετή. Διότι υπάρχει σωφροσύνη που αποκτάται με την άσκηση, και υπάρχει και άλλη σωφροσύνη που δίνεται στην ψυχή από τον Θεό· το ίδιο συμβαίνει και με την αγάπη, την προσευχή, τη σοφία και τις άλλες αρετές. Γι’ αυτό και ο ιερεύς μας λέγει πρώτα για εκείνη την ειρήνη που εξαρτάται από εμάς και πραγματοποιείται από εμάς, και με αυτή την ειρήνη μας καλεί να απευθύνουμε τις δεήσεις μας στον Θεό. Κατόπιν κάνει λόγο για την ειρήνη που είναι δωρεά του Θεού και μας παρακινεί να παρακαλέσουμε τον Θεό γι’ αυτήν, λέγοντάς μας να δεηθούμε «υπέρ της άνωθεν ειρήνης».

Λέγοντας ειρήνη δεν εννοεί μόνο τη μεταξύ μας ειρήνη, όταν δε μνησικακούμε εναντίον κανενός, αλλά και την προς τους εαυτούς μας ειρήνη, όταν η καρδιά μας δε μας κατηγορεί για τίποτε. Είναι μεγάλη η ωφέλεια της ειρήνης, ή μάλλον την αρετή αυτή την έχουμε ανάγκη παντού. Διότι ο νους που θορυβείται είναι εντελώς αδύνατο να έρθει σε σχέση με τον Θεό, καταρχήν από αυτή τη φύση του θορύβου. Διότι όπως η ειρήνη ενώνει τους πολλούς και τους κάνει ένα, έτσι και ο θόρυβος τον ένα τον κάνει πολλά. Πώς λοιπόν αυτός θα μπορέσει να ενωθεί με τον ένα και απλό Θεό;

Εκτός τούτου, εκείνος που προσεύχεται χωρίς ειρήνη, ούτε να προσευχηθεί σωστά μπορεί, ούτε να απολαύσει κάποιο καλό από την προσευχή του. Διότι αν η οργή ταράζει τον άνθρωπο και η μνησικακία εξόρισε από την ψυχή την ειρήνη, ούτε τη συγχώρηση των αμαρτιών του θα βρει από την προσευχή του, πολύ δε περισσότερο, ούτε άλλη χάρη θα λάβει. Αν πάλι τον κεντά η συνείδησή του για άλλα αμαρτήματα και τον κατηγορεί η καρδιά του και θορυβείται με αυτόν τον τρόπο, στερείται τελείως κάθε παρρησία προς τον Θεό, σύμφωνα με το ρητό (Α’ Ιω. 3:21). Και όταν προσεύχεται, προσεύχεται χωρίς παρρησία, που σημαίνει χωρίς πίστη. Εκείνος δε που προσεύχεται χωρίς πίστη, μάταια προσεύχεται και χωρίς κανένα όφελος.

Γι’ αυτό το λόγο μας καλεί ο ιερεύς να προσευχόμαστε στον Θεό με ειρήνη και πριν απ’ όλα να ζητούμε την άνωθεν ειρήνη.

Από το βιβλίο: Αγίου Νικολάου Καβάσιλα, Ερμηνεία της Θείας Λειτουργίας. Μετάφραση Αντ. Γαλίτη. Εκδόσεις Το Περιβόλι της Παναγίας, σελ. 51.

Για τις αιτήσεις, και γιατί πρώτα ζητούμε την ειρήνη

The post Για τις αιτήσεις, και γιατί πρώτα ζητούμε την ειρήνη appeared first on Κοινωνία Ορθοδοξίας.