Αγιολόγιο - Εορτολόγιο

1026_agiosdimitrios_e0
Ο άγιος Δημήτριος και οι Θεσσαλονικείς

Ένας νεαρός Θεσσαλονικεύς από αρχοντική οικογένεια της πόλης δίδασκε την νέα θρησκεία του Χριστιανισμού το 305 μ.Χ. με θέρμη και ζήλο στις υπόγειες στοές δυτικά της Μεγάλης Αγοράς, της Μεγαλοφόρου, κοντά στην Χαλκευτική Στοά, εκεί που σήμερα είναι τα Χαλκωματάδικα. Ήταν ο νεαρός αξιωματικός του ρωμαϊκού στρατού Δημήτριος, όταν συνελήφθη κατ’ εφαρμογήν του διατάγματος του Γαλέριου Βαλέριου Μαξιμιανού την 1η Μαΐου 305 και οδηγήθηκε συνοδεία ρωμαίων στρατιωτών στις ρωμαϊκές θέρμες, στο λουτρό δηλαδή που ήταν πάνω από το Θέατρο, λίγα μέτρα κάτω από την σημερινή οδό Αγίου Δημητρίου προς την οδό Ολύμπου. Εκεί φυλακίζονταν όσοι ομολογούσαν την νέα θρησκεία του Χριστιανισμού. Και όταν ο Δημήτριος ευλόγησε τον μικρόσωμο Χριστιανό Νέστορα που τον επισκέφθηκε στην φυλακή και ο οποίος νίκησε τον γιγαντόσωμο ειδωλολάτρη Λυαίο στην μονομαχία στο Στάδιο, κείμενο λίγα μέτρα πιο πάνω προς την Αγίου Δημητρίου, οργισμένος ο Γαλέριος που παρακολουθούσε το θέαμα, διέταξε πάραυτα να σκοτωθεί ο Νέστορας και να λογχισθεί ο Δημήτριος μες στην φυλακή. Ήταν η 26 Οκτωβρίου 305 μ.Χ. Οι Χριστιανοί έθαψαν το σώμα του Δημητρίου στο υπόγειο του τόπου που μαρτύρησε, κι όταν το 313 ο Μέγας Κωνσταντίνος κήρυξε την ανεξιθρησκεία στην αυτοκρατορία του, στον τόπο του μαρτυρίου του κτίσθηκε πάνω στον τάφο του Αγίου Δημητρίου οικίσκος, που σταδιακά και μετά την πλήρη επικράτηση του Χριστιανισμού έγινε μεγάλος ναός, μία λαμπρή βασιλική περί το 412 ή 463 μ.Χ. στην σημερινή θέση στο «μέσον του σταδίου και του δημοσίου λουτρού». Στην Κρύπτη, όπου μαρτύρησε ο άγιός μας, κάτω από το ιερό του ναού, σώζονται ίχνη των τοίχων του λουτρού-φυλακής. Τότε περίπου, γύρω στο 450, κτίσθηκε και ο ναός της Παναγίας της Αχειροποιήτου κι έτσι η Θεσσαλονίκη έχει δύο λαμπρά μνημεία όχι μόνον αρχιτεκτονικά λόγω της πρωτοεμφανιζόμενης βασιλικής, που εκφράζουν, παραλλήλως, και την βαθειά ριζωμένη λατρεία των Θεσσαλονικέων στον πολιούχο τους Άγιο Δημήτριο και την Παναγία. Δύο λατρείες δηλαδή που σηματοδοτούν την θρησκευτική και γενικά την ιστορία της Θεσσαλονίκης. Γι’ αυτό και από νωρίς η λατρεία αυτή εκφράστηκε με την λιτανεία το βράδυ της παραμονής της εορτής του αγίου, λιτανεία που ξεκινούσε από τον τόπο της συλλήψεώς του στην Καταφυγή, στα σημερινά Χαλκωματάδικα, και έφθανε ως τον τόπο μαρτυρίου του, αφού περνούσε δε από την Εγνατία στάθμευε στην Αχειροποίητο και μετά τον εσπερινό κατευθυνόταν στην εκκλησία του Αγίου Δημητρίου για την ολονύκτια αγρυπνία. Ο Συμεών, αρχιεπίσκοπος Θεσσαλονίκης παραδίδει συγκλονιστική περιγραφή της λιτανείας αυτής. Καθίσταται έτσι η εκκλησία του Αγίου Δημητρίου ως τις μέρες μας το ηρώον των Θεσσαλονικέων και η Θεσσαλονίκη, χάρη στον άγιό της, είναι το μεγάλο θρησκευτικό κέντρο, για το οποίο οι Θεσσαλονικείς είναι υπερήφανοι, καθώς ο άγιός τους και η πόλη του γίνονται γνωστές σ’ όλη την Οικουμένη, χάρη, μάλιστα, και στα θαύματα του αγίου, αφού από το άγιο λείψανό του ανέβλυζε «ακένωτος πηγή θείων μύρων», από «το θεοπάροχο μνήμα του».

Δικαίως από τότε οι Θεσσαλονικείς πιστεύουν ότι ο άγιος είναι ανάμεσά τους και τους προστατεύει. Γι’ αυτούς είναι πρότυπο αυτοθυσίας, «αρχέτυπον αρετής και φιλοπατρίας», ο «φιλόπολις», ο «πάτρων και σωτήρ της πόλεως», ο «σωσίπατρις», το «ιδανικό παλλακάρι». Στις δύσκολες στιγμές της πόλης οι Θεσσαλονικείς σ’ αυτόν προσφεύγουν και αυτός τους λυτρώνει από κινδύνους, από επιδημίες, από εισβολές εχθρών. Ο άγιος περπατά πάνω στην θάλασσα, σηκώνει τρικυμίες, βυθίζει τους εχθρικούς στόλους, καβαλλάρης σ’ άσπρο άλογο πολεμά πάνω στα κάστρα κι αποκρούει εισβολείς. Τον βλέπουν ακόμη κι αυτοί οι εισβολείς, όπως ομολογούν όταν συλλαμβάνονται αιχμάλωτοι. Τον έβλεπαν, μαζί με τον Άγιο Γεώργιο, και οι στρατιώτες των βαλκανικών πολέμων να τυφλώνουν τους πυροβολητές του εχθρού με την λάμψη τους και να μη μπορούν να χειριστούν τα πυροβόλα τους. Γι’ αυτό και ο άγιος Δημήτριος εγκωμιάστηκε κατά τρόπον μοναδικό από συγγραφείς, αφού ο άγιος συνδέεται με τις τύχες της πατρίδος κι η λαϊκή λατρεία αποτυπώθηκε στα συναξάρια που εκφράζουν το πατριωτικό και το θρησκευτικό αίσθημα των Θεσσαλονικέων.

Άρχοντες και λαός της πόλης τιμούν την μνήμη του αγίου τους με τις μεγάλες γιορτές που άρχιζαν, από τότε, την 1 Οκτωβρίου και τελείωναν στις 3 Νοεμβρίου, με ύμνους, ομιλίες, εγκώμια για τον άγιο και την πόλη. Και από 20-27 Οκτωβρίου έξω από τα δυτικά τείχη της πόλης λάβαινε χώρα μεγάλη εμποροπανήγυρη, ένα είδος διεθνούς έκθεσης, τα Δημήτρια, όπου κατέφθαναν έμποροι και προσκυνητές απ’ όλη την Οικουμένη, περιγραφή της οποίας έδωσε ανώνυμος συγγραφεύς στο έργο του «Τιμαρίων».

Κι είχαν δίκαιο οι Θεσσαλονικείς που λάτρευαν και αγάπησαν με πάθος τον άγιό τους, τον προστάτη και υπερασπιστή της πόλης τους. Μαζί του απέκρουσαν την πρώτη πολιορκία των Αβάρων, που επιτέθηκαν από τα ΒΔ. με 100.000 άνδρες το 597 (ή το 586), των Σλάβων την νύκτα της 27ης προς 28 Οκτωβρίου το 604 (ή 610), την ώρα που οι Θεσσαλονικείς ήσαν στην αγρυπνία στον ναό του. Κι όταν άκουσαν τις ιαχές των Σλάβων όρμησαν στα τείχη να τους αποκρούσουν πιστεύοντας ότι μαζί τους είναι και ο άγιός τους. Κι οι Σλάβοι εισβολείς έβλεπαν ότι χιλιάδες Θεσσαλονικέων στρατιωτών έβγαιναν έξω από τα τείχη και τους κυνηγούσαν.

Το βιβλίο των «Θαυμάτων» του αγίου γράφει επ’ αυτού ότι στα 610 (ή 615) εκατοντάδες ποικίλων σλαβικών φύλων με μονόξυλα, μέσω των ποταμών Αξιού, Αλιάκμονος και Στρυμόνος ξεχύθηκαν στο Αιγαίο και πολιόρκησαν την Θεσσαλονίκη. Και τότε, μεταφράζω από τα «Θαύματα», οι Θεσσαλονικείς βλέπουν τον υπέρμαχο και φιλόπατρη Δημήτριο, τον πάνδοξο μάρτυρα, φορώντας λευκή χλαμύδα και πρώτα τρέχοντας στα τείχη κι ύστερα πάνω στην θάλασσα σαν να περπατά στον δρόμο. Και ξαφνικά σηκώθηκε Βαρδάρις που καταπόντισε τα μονόξυλα των εισβολέων κι οι Θεσσαλονικείς, παίρνοντας θάρρος, βγήκαν έξω από τα τείχη και έτρεψαν σε φυγή τους από ξηράν εισβολείς. Κι οι ευσεβείς Θεσσαλονικείς έγραψαν με ψηφιδωτή επιγραφή των κτητόρων μες στον ναό του διαιωνίζοντας την λυτρωτική επέμβαση του αγίου τους:

Κτίστας θεωρείς του πανενδόξου δόμου
εκείθεν ένθεν μάρτυρος Δημητρίου,
του βάρβαρον κλύδωνα βαρβάρων στόλων
μετατρέποντος και πόλιν λυτρουμένου

 

 

Απόσπασμα από το κείμενο «Ο άγιος Δημήτριος και οι Θεσσαλονίκη του» του Αθανασίου Καραθανάση, Ομοτίμου Καθηγητού του Α.Π.Θ., Προέδρου της Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών.

 

 

 

Ο άγιος Δημήτριος και οι Θεσσαλονικείς

 

Ορθόδοξη πίστη και ζωή στο email σας. Λάβετε πρώτοι όλες τις τελευταίες αναρτήσεις της Κοινωνίας Ορθοδοξίας:
Έχετε εγγραφεί επιτυχώς στο newsletter! Θα λάβετε email επιβεβαίωσης σε λίγα λεπτά. Παρακαλούμε, ακολουθήστε τον σύνδεσμο μέσα του για να επιβεβαιώσετε την εγγραφή. Εάν το email δεν εμφανιστεί στο γραμματοκιβώτιό σας, παρακαλούμε ελέγξτε τον φάκελο του spam.
Έχετε εγγραφεί επιτυχώς στο newsletter!
Λυπούμαστε, υπήρξε ένα σφάλμα. Παρακαλούμε, ελέγξτε το email σας.